Boże Narodzenie, znane również jako Narodzenie Pańskie, to jedno z najważniejszych świąt chrześcijańskich, upamiętniające narodziny Jezusa Chrystusa. Obchodzone jest przez większość wyznań chrześcijańskich zazwyczaj 25 grudnia. Chociaż dokładna data narodzin Jezusa nie jest znana, grudniowa data została przyjęta w IV wieku, częściowo jako przeciwwaga dla pogańskich uroczystości odbywających się w tym samym okresie. Niektórzy badacze sugerują, że gwiazda betlejemska mogła być kometą Halleya lub eksplozją supernowej, co może pomóc w ustaleniu przybliżonego czasu narodzin Chrystusa, np. na 4 rok p.n.e., w związku ze śmiercią Króla Heroda.
Ścisłe określenie czasu powstania liturgicznego święta narodzin Chrystusa oraz powodów umieszczenia go w kalendarzu liturgicznym 25 grudnia jest nadal przedmiotem dyskusji uczonych. Już w II wieku n.e. w Egipcie istniało święto Bożego Narodzenia obchodzone 6 stycznia, w dniu urodzin boga Słońca, co może wskazywać na wczesne wpływy kultu solarnego. Kult Mitry, popularny w Rzymie i na Bliskim Wschodzie, również miał znaczenie. Gdy chrześcijaństwo stało się religią państwową, przyjęto, że 25 grudnia, dotychczas obchodzony jako dzień urodzin Mitry, będzie dniem narodzin Jezusa, aby osłabić kult pogański. Święto to było chętnie akceptowane jako wariant pogańskiego święta przesilenia zimowego, znanego jako święto Ajona.
Pierwsza zachowana wzmianka o publicznych celebracjach liturgicznych święta narodzin Chrystusa pochodzi z dzieła Chronograf z 354 roku, gdzie zanotowano: „[25 grudnia] ósmego dnia przed kalendami styczniowymi narodził się Chrystus w Betlejem judzkim”. Niektórzy historycy uważają, że święto mogło zostać przyjęte po zwycięstwie cesarza Konstantyna Wielkiego, co umiejscawia jego powstanie nie wcześniej niż po 313 roku. Hipolit Rzymski, w datowanym na 204 rok dziele Komentarz do Księgi Daniela, już pisał o narodzinach Jezusa w grudniu.
Wybór daty 25 grudnia ma kilka możliwych wyjaśnień. Najbardziej popularna wśród uczonych interpretacja zakłada, że chrześcijanie, nie znając faktycznej daty narodzin Chrystusa, obrali ten dzień jako symboliczny, bliski dniu przesilenia zimowego. W II-IV wieku 25 grudnia obchodzono dzień urodzin Mitry, a cesarz Aurelian nakazał w 274 roku, by tego dnia obchodzić święto Sol Invictus - narodziny boga Słońca. Świętowanie narodzin Jezusa Chrystusa, nazywanego „Słońcem sprawiedliwości” i „Światłością świata”, było chrześcijańską odpowiedzią na ten kult pogański. Inna interpretacja, wspierana przez historyków takich jak L. Duchesne, sugeruje, że wybór daty był inspirowany apokryfami Nowego Testamentu, które mówiły o poczęciu Chrystusa 25 marca, co oznaczałoby narodziny dziewięć miesięcy później, czyli 25 grudnia.
Liturgiczne święto Bożego Narodzenia rozprzestrzeniło się od IV wieku na Zachodzie, a jego przyjęciu sprzyjało dwór cesarski Konstantyna Wielkiego. Około 360 roku obchodzono je w rzymskiej prowincji Afryki, a około 380 roku synod w Saragossie nakazał jego świętowanie w Hiszpanii. Święto stawało się popularne także na Wschodzie. Wcześniej na Wschodzie rocznicę narodzenia Chrystusa obchodzono w uroczystość Epifanii (6 stycznia), która była jednocześnie dniem zimowego przesilenia. Bazyli Wielki wspominał o obchodach Bożego Narodzenia 25 grudnia w Kapadocji około 370 roku, a Grzegorz z Nazjanzu w Konstantynopolu około 380 roku.
Wigilia Bożego Narodzenia, wieczór poprzedzający Boże Narodzenie (24 grudnia), jest centralnym momentem świąt w Polsce. Tradycyjnie tego dnia obowiązuje post jakościowy, często bezmięsny, a w niektórych regionach post ścisły. Świętowanie Wigilii i tradycyjny post nie są jednak wspólne wszystkim chrześcijanom; protestanci nie zachowują specjalnych przepisów dotyczących jedzenia, a prawosławni przestrzegają ścisłego postu aż do kolacji wigilijnej.
Jednym z najbardziej znanych zwyczajów jest dzielenie się opłatkiem przed rozpoczęciem wieczerzy wigilijnej. Wywodzący się ze starochrześcijańskiego zwyczaju rozdawania chlebów ofiarnych, ma on na celu umocnienie więzi między domownikami i symbolizuje jedność. Poświęcony opłatek jest białego koloru i przeznaczony dla ludzi. W niektórych regionach Polski istnieje zwyczaj dzielenia się opłatkiem ze zwierzętami, co ma symbolizować wdzięczność za ich pomoc w pracy.
Kolejnym ważnym elementem jest wieczerza wigilijna. Liczba potraw na stole jest przedmiotem różnych interpretacji: popularny zwyczaj nakazuje, aby było ich 12, symbolizując 12 miesięcy w roku lub 12 apostołów. Zgodnie z tradycją, wieczerza powinna być postna. Na stole królują dania mączne (pierogi, kluski, kasze), warzywne (kapusta, groch, barszcz) oraz ryby (karp, szczupak, śledź). Nieodłącznymi dodatkami są grzyby leśne, suszone owoce, a także potrawy na słodko (kutia, kluski z makiem) i desery. Stary i powszechny jest zwyczaj próbowania każdej z potraw, co ma gwarantować szczęście przez cały rok.
Puste miejsce przy stole to bardzo stara, jeszcze przedchrześcijańska tradycja. Dawni Słowianie pozostawiali je dla zmarłych przodków, a po przyjęciu chrztu tradycja ta zyskała nowe znaczenie - miejsce przeznaczone dla zbłąkanego wędrowca, symbolizujące gotowość na przyjęcie osoby potrzebującej. W Polsce istnieje również zwyczaj pozostawienia dodatkowego nakrycia dla niespodziewanego gościa.
Przesądy wigilijne obejmują wiele wierzeń mających zapewnić powodzenie w nadchodzącym roku. Należy spróbować każdego z 12 dań, a „jaka Wigilia, taki cały rok”. Popularnym zwyczajem jest chowanie do portfela łusek z wigilijnego karpia, aby przyciągnąć bogactwo i chronić od złodziei. Przesądem mającym pomóc w wzbogaceniu się jest obmywanie twarzy zimną wodą z zanurzonymi monetami. Istnieją również wskazówki, czego nie robić, aby nie ściągnąć na siebie pecha: nie wolno szyć (aby nie musieć przez cały rok czegoś naprawiać) ani sprzątać (zamiatanie może wymieść szczęście z domu).
Choinka, zwana powszechnie drzewkiem świątecznym, jest symbolem Bożego Narodzenia. Jej tradycja wywodzi się z Niemiec, gdzie znana była już w XV wieku. Do Polski dotarła na przełomie XVIII i XIX wieku, początkowo w domach ewangelików i mieszczan pochodzenia niemieckiego, a z czasem rozpowszechniła się we wszystkich warstwach społecznych. W południowych regionach Polski kultywowano zwyczaj Podłaźnika lub Podłaźniczki - czubka świerku lub gałęzi jodły, przyozdobionego jabłkami, orzechami i opłatkami, wieszanego nad stołem wigilijnym.
Ozdoby choinkowe również mają swoje znaczenie. Gwiazda na szczycie choinki upamiętnia Gwiazdę Betlejemską. Światełka symbolizują narodziny Chrystusa, łańcuchy nawiązują do węża-kusiciela, a jabłuszka do grzechu pierworodnego. Wieszanie jemioły pod sufitem ma zapewnić szczęście i miłość, choć pierwotnie Celtowie używali jej do praktyk okultystycznych. Ostrokrzew, podobnie jak jemioła, miał chronić przed chorobami i złymi mocami.
Sianko pod obrusem symbolizuje miejsce narodzin Jezusa - stajenkę ze żłobem wyścielonym sianem. Geneza tego zwyczaju sięga jednak czasów przedchrześcijańskich, kiedy Słowianie rozkładali siano, aby przypodobać się bóstwom odpowiedzialnym za wzrost plonów.
Kolędowanie jest powszechnym zwyczajem, choć jego forma ewoluowała na przestrzeni wieków. Pierwotnie słowo „kolęda” oznaczało pierwszy dzień miesiąca w Rzymie, a później także pieśni noworoczne i dary. W Polsce mianem tym określano również wizyty duszpasterskie. Obecnie kolędy to pieśni bożonarodzeniowe śpiewane od Wigilii do Trzech Króli.
Chodzenie po kolędzie, czyli obchody kolędnicze, to tradycja odwiedzania domów przez przebrane grupy, które w zamian za życzenia pomyślności otrzymują poczęstunek i datki. W przeszłości kolędnicy często towarzyszyły im postacie symboliczne, takie jak Turoń, Koza, Dziad, Cygan czy Żyd. Grupy te wystawiały przedstawienia, które miały zapewnić pomyślność i chronić domostwo. W niektórych regionach Polski popularne było chodzenie z gwiazdą, nawiązujące do Gwiazdy Betlejemskiej.
Święty Mikołaj, którego pierwowzorem był biskup z III wieku, urodzony w Patarze, jest postacią obdarowującą dzieci i dorosłych prezentami. W zależności od regionu Polski, rolę tę mogą pełnić również Dzieciątko, Aniołek lub Gwiazdor.
W Kościele katolickim Boże Narodzenie jest drugim co do ważności świętem po Wielkanocy, obchodzonym 25 i 26 grudnia, poprzedzonym okresem Adwentu. Świętowanie Narodzenia Pańskiego rozpoczyna się po zmroku 24 grudnia, w Wigilię. Wierni spożywają wieczerzę wigilijną, dzielą się opłatkiem, składają życzenia, śpiewają kolędy i obdarowują się prezentami. W okolicy północy odprawiana jest uroczysta Msza święta - Pasterka.
Wyznawcy prawosławia obchodzą Boże Narodzenie zazwyczaj 13 dni później niż katolicy, korzystając z kalendarza juliańskiego, co oznacza Wigilię 6 stycznia. Rozpoczyna się ona od dzielenia prosforą, a do tradycyjnych potraw należy kutia. Świętowaniu towarzyszą kolędy i skupienie.
Współczesne obchody Bożego Narodzenia w Polsce ewoluują. Obok podtrzymywania religijnych tradycji, coraz częściej święta postrzegane są jako czas rodzinny. Zmniejsza się liczba osób uczestniczących w Pasterce i przestrzegających wigilijnego postu. Coraz więcej osób rezygnuje z tradycyjnych przygotowań na rzecz odpoczynku i czasu z bliskimi, a także wybiera wyjazd na święta zamiast spędzania ich w domu. Okres przedświąteczny charakteryzuje się intensywną komercjalizacją, choć wielu Polaków krytykuje nadmierne ozdabianie sklepów i wczesne rozpoczynanie świątecznych zakupów.
Mimo zmian, wiele symboli i zwyczajów Bożego Narodzenia, takich jak ubieranie choinki, dzielenie się opłatkiem, wigilijna wieczerza z 12 potrawami czy kolędowanie, jest nadal kultywowanych i przekazywanych kolejnym pokoleniom.
tags: #boze #narodzenie #poziom #b2
Znaczenie prezentów – czy naprawdę podarunki są takie ważne?
W obecnych czasach, gdy dostęp do wszystkiego jeszcze nigdy nie był taki prosty, a sklepowe półki uginają się od przeróżnych przedmiotów, ciężko jest znaleźć coś, co nada się na prezent i uszczęśliwi drugą osobę. Wiele rzeczy obdarowany może po prostu kupić sobie sam, tak więc kupowanie komuś dziesiątego krawata, czy nowej patelni, zdaje się powoli tracić sens. Znaczenie podarunków ewoluowało i dzisiaj obdarowany oczekuje raczej rzeczy, która go zaskoczy i będzie absolutnie wyjątkowa. Może niech to będzie coś, na co nigdy by nie wpadł i nie domyśliłby się, że dostanie właśnie to?! Pozytywne zaskoczenie, radość, wdzięczność i wzruszenie, to emocje które idealnie określają to, jaki powinien być prezent idealny, na miarę XXI wieku.
Copyright ©2021 | niebanalne-prezenty.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone.