Wprowadzenie
Pierwsze słowa ulubionej kolędy, „Mizerna, cicha, stajenka licha…”, doskonale oddają atmosferę tegorocznych świąt Bożego Narodzenia. Pandemia, kryzys ekonomiczny, straty bliskich, a także głęboki kryzys Kościoła i ostre konflikty społeczne w Polsce tworzą scenerię, w której przychodzi nam przeżywać ten wyjątkowy czas.
Dla chrześcijan wydarzenia zbawcze dokonują się zawsze „dzisiaj”. Liturgia przypomina nam: „Dzisiaj narodził się Chrystus, dziś objawił się Zbawiciel”. Jeśli wierzymy, że Wcielenie nie jest iluzją, lecz rzeczywistym przyjęciem ludzkiego losu, to prawda tego zranionego czasu staje się najbardziej odpowiednim momentem na wypatrywanie narodzin Chrystusa.
W tej „nieodpowiedniej scenerii” aniołowie śpiewają, archaniołowie się radują, a sprawiedliwi weselą, wołając: „Chwała na wysokości Bogu”, gdyż „Słowo ciałem się stało” i „zamieszkało między nami”. Greckie słowo „oikēsas” (zamieszkanie) oddaje hebrajskie „rozbił namiot wśród nas”. Chrystus przyjmuje w sobie doświadczenie Ludu Wybranego. Metafora rozbitego namiotu, kruchości naszego losu, niepewności i przemijalności, jest obrazem życia, które wybrał Bóg dla swojego Syna, Jezusa.
Jesteśmy w drodze, w ciągłym „Exodusie”, mieszkając w niepewnych namiotach, podobnie jak lud Izraela pod wodzą Mojżesza. Ewangelia jest głoszona i przeżywana „w drodze”, „z daleka od Pana”. W tej prowizorycznej sytuacji „rozbijanego namiotu”, pośród niespokojnego świata, Słowo staje się obecne, choć „swoi Go nie przyjęli”. Gdy uczniowie pytają Jezusa „Gdzie mieszkasz?”, odpowiada: „Chodźcie, a zobaczycie”.
Istnieje także inny namiot - „poza obozem” - Namiot Spotkania, gdzie Mojżesz trwał w obecności Adonaj. Kiedy przez Wcielenie Pan zapragnął zamieszkać w zniszczalnym przybytku naszego doczesnego życia, obłok Ducha Świętego otacza nas zapewnieniem w Słowie Boga: „już nie jesteście obcymi i przychodniami, lecz współobywatelami świętych i domownikami Boga”. Paradoksalnie, właśnie w tej kruchej ludzkiej naturze Chrystusa mamy przystęp do trwałego domu Ojca.
Słowo bowiem przez Wcielenie „stało się”, a jednocześnie, jak tłumaczy Roman Brandstaetter, „na początku” nie tyle „było”, ile „JEST”. Czasownik hebrajski jest bezczasowy, co oznacza, że dla Izraelity cała historia była żywą teraźniejszością. Nasz czas „chroni” naszą egzystencję w różnych „prowizorycznych namiotach”: łonie matki, domu, kulturze, języku, kraju, narodzie, tradycji religijnej, poglądach politycznych, wykształceniu, statusie materialnym. Jedynym namiotem, który może stać się trwałą obroną naszej tożsamości dziecka Bożego, jest Słowo.
Matczyne łono wydaje się oazą spokoju, lecz jest to cisza przed życiową burzą. Czytamy: „Tym wszystkim jednak, którzy Je [SŁOWO] przyjęli i uwierzyli w imię Jego, dał On moc, aby się stali dziećmi Bożymi”. I aby ta „wieść” nie pozostała abstrakcją, „na świecie było Słowo”, stało się bliskością, która przemawia miłością. Kruchość przyjęta przez Słowo objawia się nie tylko w niepewnych warunkach egzystencji, ale także w Jego własnym ograniczeniu. „Słowo Boga się ogranicza”, „ma granice”.
Jezus-Logos, doskonałe wypowiedzenie się Boga o sobie, przychodzi jako niemowlę, czyli niemowa. Mocno się przeliczyłem z moimi oczekiwaniami - przyznaje autor. Kończy się rok, a ja rozumiem jeszcze mniej. Pandemia, kryzys Kościoła, konflikty społeczne - nie mam prostych odpowiedzi. Jako przedstawiciel instytucji, w obliczu gniewu i protestów, pozostaje mi pokorne milczenie i słuchanie, gdyż zbyt wiele zła wynika z tego, że Kościół stał się zbyt przemawiającym, a za mało rozmawiającym.
Przedwieczny Logos przez Wcielenie stał się niemowlęciem. Nie jest Słowem „niezależnym”, lecz przynależy do Ojca i „jest u Boga”. Przez Wcielenie przynależy także do ludzi. To nie jest Słowo potęgi, lecz Słowo, które głoszone jest w klimacie relacji. Głoszone zwołuje i gromadzi, pragnąc być Słowem przynależącym do nas.
Jezus stał się dzieckiem, co oznacza przede wszystkim zależność i potrzebę zdania się na innych. Jak dziecko-Jezus, nie tylko od Boga, ale i od ludzi. Ukształtował się w łonie kobiety, otrzymał życie z życia innego człowieka. Słowo stało się niemową, ale „na początku” Słowo wyszło z milczenia. Słowo Boga nie jest wyłącznie przemawiającym, a z pewnością nigdy nie jest zdystansowanym komentatorem. Przepowiadanie Wcielonego Słowa zaczyna się od milczenia i nauki słuchania Maryi, Józefa oraz innych ludzi. Słowo uczy się mówić.
Misja Jezusa poprzedzona jest okresem milczenia, a Jego działalność publiczna ma centrum w ukrytości. Przed przepowiadaniem była bliskość, w której Wcielone Słowo zyskuje od ludzi zdolność mówienia, by stać się dia-Logos. „Prawda może się rozwijać tylko w inności, która otwiera na Boga, która pozwala poznać swoją odmienność poprzez moich braci w człowieczeństwie i w nich”. Prawda nie jest czyjąś własnością, lecz darem, który wymaga wysiłku. Prawdę można poznawać i żyć nią tylko w wolności, objawia się ona w spotkaniu, które przenika miłość.
Święty Justyn uczył, że w każdym człowieku jest zalążek Logosu (Logos spermaticos) - wiara jak ziarnko gorczycy. Każdy z ludzi jest „głosem wołającego”, i w nim już „dźwięczy Słowo”, nawet jeśli jest to głos wołającego, przerażającego i bezradnego milczenia. Skoro Logos stał się niemową, to w niemowie Zachariasza trzeba widzieć nie karę, lecz szansę. Bóg także milczał przez większość życia Zachariasza i Elżbiety. Oni mogliby oskarżyć Boga za milczenie, za trwającą zbyt długo noc.
„Cicha noc” to czas Wcielenia i poszukiwania gwiazdy. Nasze poszukiwanie jest wezwaniem do pokory, ponieważ rozpoznajemy w sobie „potencjalnych ateistów”, doświadczamy trudności w wierze, zauważamy w sobie samowystarczalną i arogancką pychę. Szukanie Boga wymaga przejścia przez noc, a nawet pozostania w niej na długo. Wymaga odkrycia siły i piękna drogi wiary, która umiałaby zatrzymać się przed mrokiem wątpliwości, nie roszcząc sobie prawa do oferowania rozwiązań za wszelką cenę.
W Ziemi Świętej dzień nagle gaśnie i noc nagle zapada. Możemy stać się tymi, którzy przynoszą wyłącznie tragiczną wieść. Jednak „światłość w ciemności świeci” i w Betlejem „historia rymuje się z nadzieją”. Wieść o nadziei przynosi Nowonarodzone Niemowlę - „z Wysoka wschodzące słońce” - i całym swoim dziecięctwem głosi, że musimy się odmienić i stać się jak dzieci, by wejść do królestwa obietnicy.
Zapowiadany przez proroków „tyle tysięcy lat wyglądany” Zbawiciel nie został rozpoznany przez uczonych w Piśmie. Za wiedzą nie poszło praktyczne rozpoznanie Mesjasza. Zamiast świadków wiarygodnych - uczonych - Jezusowi towarzyszyli świadkowie niewiarygodni: pasterze, uważani za ludzi spoza społecznego i religijnego mainstreamu.
Kto dzisiaj może być wiarygodnym świadkiem Jezusa? Oficjalni reprezentanci wiary nie zawsze mają rację, podobnie jak ci „spoza” nie zawsze jej nie mają. Hipotetyczny „bliski” nie musi przybliżać do Boga, podobnie jak „daleki” nie musi od Niego oddalać. Łatwo oceniać zamknięcie uczonych w Piśmie, ale czy sami zawsze rozpoznajemy Chrystusa przychodzącego do nas w różnych osobach i sytuacjach, często bardzo błahych i niepozornych?
Ewangelie wskazują, że Zbawiciel wszedł w konkretną historię konkretnego narodu - Izraela. Ten konkret osadza wydarzenie w dziejach świata i wzywa do odnalezienia sensu w naszej, odmiennej, ale równie konkretnej historii. Rodowody Jezusa osadzają Jego ziemskie życie w realności - cielesności, świętości, grzeszności, ale przede wszystkim zwyczajności życia Jego przodków.
Aniołowie, zwiastując pasterzom narodziny Mesjasza, śpiewali: „na ziemi pokój ludziom Jego upodobania”. W kontekście wojny, „pokój” jawi się jako przeciwieństwo konfliktu. Jednak biblijne rozumienie pokoju to coś znacznie więcej niż tylko „brak” zewnętrznego konfliktu. Hebrajskie słowo „szalom” oznacza „bycie pełnym, bezpiecznym, zdrowym, w harmonii, bez lęku, stresu, w odpoczynku, zaspokojonym”. Pokój dotyczy stanu serca, relacji z innymi oraz relacji z Bogiem.
Błogosławieni są ci, którzy wprowadzają pokój. Ewangeliczny pokój, którego źródłem jest Jezus, jest czymś zasadniczo różnym od tego, co oferuje świat. Deklaracje Jezusa o przyniesieniu miecza symbolizującego walkę odwołują się do absolutnej wagi pójścia za Chrystusem. Naśladowanie Go może wywołać rozłam w niechętnym Jego orędziu świecie, lecz ów rozłam nie jest wartością samą w sobie. Wprowadzanie Bożego pokoju, opartego na prawdzie i miłości, jest dziełem naśladownictwa Chrystusa, który wskazuje na wybaczanie, wychodzenie bliźniemu naprzeciw i pozostawienie wymierzania ostatecznej sprawiedliwości Bogu.
Człowiek chciał być jak Bóg, znać dobro i zło. Ostatecznie to Bóg - uniżając się - stał się człowiekiem. Co roku świętujemy to wydarzenie, towarzyszy nam ta sama liturgia i tradycje, które mogą przybliżać lub oddalać, wciągając w rutynę.
Świętowanie to aktualizacja wydarzenia z przeszłości tu i teraz, a nie jedynie rocznica urodzin. To znalezienie sensu na dziś, w mojej własnej, nieidealnej, ale rzeczywistej sytuacji życiowej. Średniowieczny mistyk Jan Tauler wyróżnia trzy narodzenia Jezusa: pierwsze z Ojca w wieczności, drugie z Maryi w Betlejem, trzecie w każdej ludzkiej duszy. To trzecie narodziny to otwarcie się człowieka na to, co nieskończone, niewyczerpane, ponadczasowe - wejście w relację z Bogiem.
W polskiej tradycji obchody Bożego Narodzenia rozpoczynają się w domu, w przestrzeni najsilniejszych więzi międzyludzkich. Ten wymiar świąt łączy świętujących w wymiarze religijnym z tymi, których przyciąga niepowtarzalny klimat świąt i jego związek z relacjami między ludźmi.
Boże Narodzenie, święto upamiętniające narodziny Mesjasza, obchodzone 25 grudnia, ma swoje początki w IV wieku. Pierwsze wzmianki o uroczystościach na cześć narodzin Syna Bożego pochodzą z około 200 roku. Pismo Święte nie podaje konkretnej daty narodzin Jezusa, wiadomo jedynie, że miały one miejsce w Betlejem.
Fragment Ewangelii według św. Łukasza opisuje przybycie Józefa i Maryi do Betlejem, narodziny Jezusa i położenie Go w żłobie. Aniołowie zwiastowali pasterzom radość wielką: „dziś w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Mesjasz Pan”.
Ignacio L. Götz uważa, że data 25 grudnia została ustanowiona przez Kościół katolicki, aby przykryć popularne w Rzymie pogańskie uroczystości na cześć Saturna (Saturnalia). Inni badacze, opierając się na historii króla Heroda, datują narodziny Jezusa na lata 6-4 p.n.e. Próby ustalenia daty narodzin podejmowano również na podstawie analizy gwiazdy betlejemskiej, która mogła być kometą lub nietypowym zjawiskiem astronomicznym.
Geneza Świąt Bożego Narodzenia wiąże się z tradycjami ludowymi i pogańskimi obrzędami związanymi z przesileniem zimowym. W Rzymie czczono Saturna i kult Mitry. Na ziemiach polskich obchodzono Szczodre Gody, które rozpoczynały się w okolicach 21-22 grudnia i trwały do 6 stycznia. Przygotowywano dwanaście potraw, wręczano drobne upominki, wróżono i wspominano zmarłych. Ważnym elementem była podłaźniczka (pierwowzór choinki) i kolędowanie.
Obecnie Boże Narodzenie to nie tylko upamiętnienie narodzin Jezusa, ale także globalny fenomen z iluminacjami, udekorowanymi wystawami sklepowymi i popularnymi piosenkami świątecznymi.
Tradycja ozdabiania choinki dotarła do Polski z Niemiec na początku XIX wieku. Zwyczaj obdarowywania bliskich prezentami sięga XIII wieku i nawiązuje do darów Mędrców ze Wschodu lub historii św. Mikołaja.
Inne znane symbole Bożego Narodzenia to:
O autorce:
Angelika Maria Małek - doktor nauk teologicznych, specjalizuje się w teologii politycznej i kultury. Angażuje się w dialog ekumeniczny i międzyreligijny. Członkini European Society of Women in Theological Research, działaczka Kongresu Katoliczek i Katolików. Mieszka w Krakowie, pracuje naukowo w Łodzi.
„Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię” - od tych słów rozpoczyna się Pismo Święte. Wiara w stworzenie jest podstawą życia ludzkiego i daje odpowiedź na pytania o sens życia: skąd pochodzimy, dokąd idziemy, jaki jest cel naszego istnienia. Rozum może poznać Stwórcę poprzez stworzony świat, ale to poznanie bywa zaciemnione przez słabość ludzkiego umysłu.
Bóg objawił prawdę o stworzeniu człowiekowi poprzez orędzie proroków, modlitwy psalmów i refleksje mędrców. Szczególne miejsce zajmują trzy pierwsze rozdziały Księgi Rodzaju, które wyrażają prawdę religijną o stworzeniu świata, człowieka, a także o dramacie grzechu i nadziei zbawienia.
W słowach „Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię” zawarte są stwierdzenia: wieczny Bóg dał początek wszystkiemu, co istnieje poza Nim; tylko On jest Stwórcą; całość stworzonego świata zależy od Niego. Nowy Testament uzupełnia to objawienie, ucząc, że Bóg stworzył świat przez odwieczne Słowo, swojego umiłowanego Syna („Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało”). Wiara Kościoła przyjmuje również stwórcze działanie Ducha Świętego, „Ożywiciela” i „Ducha Stworzyciela”. Stworzenie jest więc wspólnym dziełem całej Trójcy Świętej.
Bóg stworzył świat z wolnej woli, aby dać stworzeniom uczestnictwo w swoim bycie, mądrości i dobroci. Stworzył świat „dla swojej chwały”, aby ukazać i udzielić ludziom swojej dobroci i mądrości.
Wyrażenie „niebo i ziemia” oznacza całe stworzenie. Ziemia jest światem ludzi, niebo zaś miejscem Boga, Jego aniołów i miejscem chwały eschatologicznej. „W Nim zostało wszystko stworzone: i to, co w niebiosach, i to, co na ziemi… Wszystko przez Niego i dla Niego zostało stworzone”. Trójjedyny Bóg stworzył świat widzialny, w całej jego wspaniałości, różnorodności i porządku. Świat zaczął się wtedy, gdy został stworzony z nicości słowem Boga.
Każde z dzieł „sześciu dni” było „dobre”. Różne stworzenia odzwierciedlają promień nieskończonej mądrości i dobroci Boga. Człowiek powinien szanować mądrość i dobroć w każdym stworzeniu, aby unikać nieuporządkowanego wykorzystania rzeczy. Szczytem stworzenia jest człowiek, należący do świata materii i ducha.
Dzieło stworzenia, przedstawione jako ciąg sześciu dni, kończy się „odpoczynkiem” w siódmym dniu, który został uczyniony świętym. Jest to dzień czci i adoracji Boga. Dla nas, ludzi Nowego Testamentu, zajaśniał nowy dzień - Zmartwychwstania Chrystusa. Siódmy dzień kończy pierwsze stworzenie, ósmy - dzień Zmartwychwstania Jezusa - zaczyna nowe stworzenie. W ten sposób dzieło stworzenia osiąga swój szczyt w jeszcze większym dziele Odkupienia.
Twórczość Edwarda Okunia, charakteryzująca się secesyjną giętką linią i bogatą symboliką, często określana jest jako malarstwo symbolistyczne o secesyjnej formie. Artyście udawało się tworzyć nową jakość estetyczną, łącząc cechy różnych konwencji artystycznych.
Okuń spędził we Włoszech ponad dwadzieścia lat, malując obrazy inspirowane południowym krajobrazem. Jego edukacja artystyczna rozpoczęła się w Warszawie, następnie kontynuował naukę w Monachium i Paryżu. Później dołączył do artystycznej kolonii na Węgrzech. Był doskonale zorientowany w aktualnych tendencjach, jednak krytycznie odnosił się do sztuki awangardowej, szukając inspiracji w sztuce dawnej, zwłaszcza malarstwie włoskim.
Obrazy Okunia wyróżnia dopracowany i ozdobny kontur, który syntetyzuje kompozycję. Początkowo cechowały się dużym realizmem, jak pierwsze włoskie pejzaże - niewielkie impresje na temat krajobrazu ze strzelistymi cyprysami, oświetlonymi ostrym światłem słonecznym. W podobnej technice wykonał szkic portretowy „Wieśniaczka z Kampanii”.
Dwa kolejne obrazy, „Autoportret z żoną na tle Anticoli-Corrado” oraz „Judasz”, są mniej oczywiste. Pierwszy mógłby być klasycznym portretem małżeńskim, gdyby nie stylizacja postaci na bogatych Włochów w strojach renesansowych i malownicza panorama miasteczka. Stylizowane ubiory i dostojna poza portretowanych wprowadzają nastrój dawności, lecz technika malarska pozostaje współczesna.
Judasz, ujęty z profilu na tle Jerozolimy łudząco podobnej do włoskiego nowożytnego miasta, jest bardziej dramatyczny. Napięcie potęgują kłębiące się nad jego głową chmury i powściągliwa kolorystyka.
Późniejsze włoskie pejzaże miały w sobie więcej dekoracyjności, ale zachowały niewymuszoną naturalność. Pejzaż z 1902 roku operuje mocnym kolorem i plamą barwną, a nie linią. „Widok z okna” (1905) przedstawia otwarte okno jako ramę dla spiętrzonego włoskiego miasteczka, ukazane jako zgeometryzowane formy zalane światłem.
Okun powrócił do rozwibrowanych światłem ciepłych odcieni w „Grobowcu Shelleya w Rzymie” (1921), wplatając ulubione strzeliste cyprysy. „Pomarańcze i cytryny” (1928) cechuje feeria barw i zdyscyplinowana kompozycja. Do takich mocnych kontrastów odwołał się także w „Pejzażu południowym z Dubrownika” (1930) czy „Widoku na Raguzę” (1932).
Bogactwu kolorów i efektów świetlnych we włoskich pejzażach Okunia towarzyszy oryginalny sposób kadrowania, sytuujący się bliżej sztuki fotograficznej niż malarskiej. Krajobrazy rzymskie wyglądają jak artystyczne zdjęcia. Okuń perfekcyjnie oddawał głębię krajobrazu i efekty świetlne, dzięki czemu jego włoskie płótna są realistyczne, niemal reporterskie, ale też estetycznie dopracowane.
Malował obrazy zagadkowe, mocno osadzone w swoim czasie, ale też wykraczające poza formuły artystyczne wypracowane przez jego nauczycieli. Zapowiadały one kres dziewiętnastego stulecia i początek nowego świata, którego wpływom jednak Okuń się nie poddawał, pozostając wiernym wypracowanej we Włoszech własnej stylistyce.
Śmierć Okunia w styczniu 1945 roku, gdy zginął zastrzelony przypadkiem na ulicy, stanowi ostateczny koniec pewnej epoki w historii polskiej sztuki. Jego malarstwo wyobrażało wiosnę, nie Polskę, choć narodowe motywy są w nim obecne. Była to sztuka wolna od patriotycznego obowiązku, choć nie obojętna na dziedzictwo, z którego wyrosła.
Pojawiły się rzeczowe i trafne zastrzeżenia wobec takich pobożnościowych tytułów Maryi jak „współodkupicielka” czy „pośredniczka wszelkich łask”. Dokument ten wywołał gorące dyskusje, oskarżenia o niecne motywacje czy protestantyzację. Krytykom można przypomnieć słowa św. Bernarda: „Słusznie napominasz, lecz cześć Królowej lubi umiar”. Bernard, choć mylił się co do Niepokalanego Poczęcia, wypowiedział ogólną prawdę o umiarze w czci.
Sprzeciw św. Bernarda i innych teologów wobec Niepokalanego Poczęcia był opatrznościowy, zmuszał do przemyślenia i lepszego uzasadniania tej nauki. Obecna nota doktrynalna niczego nie przesądza, lecz wskazuje, że tezy o współodkupicielstwie czy pośrednictwie wszelkich łask, formułowane dotychczas, są propozycjami nieudanymi i niewłaściwymi.
Język modlitw i pieśni powinien być rewidowany w świetle Słowa Bożego, Magisterium Kościoła i liturgii. W XIX i pierwszej połowie XX wieku istniała tendencja do autonomii mariologii względem innych działów teologii i nurtów pobożności, co prowadziło do mnożenia tytułów maryjnych i zastępowania Maryją Ducha Świętego, Chrystusa, a nawet Boga Ojca.
W przeszłości zdarzały się kazania i rozważania, gdzie Maryja stawała się absolutnym centrum misterium zbawienia, marginalizując rolę Chrystusa, sakramentów czy Ducha Świętego. Obecnie takie akcenty są rzadsze, choć nadal trzeba zwracać uwagę, by Maryja nie przesłaniała Chrystusa.
Sobór Watykański II dokonał „kopernikańskiego” zwrotu, włączając schemat maryjny do Konstytucji dogmatycznej o Kościele „Lumen gentium” jako rozdział VIII: „Błogosławiona Maryja Dziewica Boża Rodzicielka w tajemnicy Chrystusa i Kościoła”. Podkreślono integrację mariologii z całością teologii, a pobożności maryjnej z całością pobożności chrześcijańskiej.
Adhortacja Pawła VI „Marialis cultus” (1974) i encyklika Jana Pawła II „Redemptoris Mater” (1987) stanowią fundamenty dla kształtowania i promowania maryjnego wymiaru teologii i pobożności.
Niezrozumienie obecnego dokumentu watykańskiego wynika częściowo z braku wystarczającej recepcji adhortacji „Marialis cultus” w Kościele. Autor artykułu, po latach pracy duszpasterskiej i studiach liturgicznych, wraca do tematów maryjno-mariologicznych, planując dalsze projekty badawcze w tym zakresie.
tags: #boze #narodzenie #dokad #zmierzamy #nikt #z
Znaczenie prezentów – czy naprawdę podarunki są takie ważne?
W obecnych czasach, gdy dostęp do wszystkiego jeszcze nigdy nie był taki prosty, a sklepowe półki uginają się od przeróżnych przedmiotów, ciężko jest znaleźć coś, co nada się na prezent i uszczęśliwi drugą osobę. Wiele rzeczy obdarowany może po prostu kupić sobie sam, tak więc kupowanie komuś dziesiątego krawata, czy nowej patelni, zdaje się powoli tracić sens. Znaczenie podarunków ewoluowało i dzisiaj obdarowany oczekuje raczej rzeczy, która go zaskoczy i będzie absolutnie wyjątkowa. Może niech to będzie coś, na co nigdy by nie wpadł i nie domyśliłby się, że dostanie właśnie to?! Pozytywne zaskoczenie, radość, wdzięczność i wzruszenie, to emocje które idealnie określają to, jaki powinien być prezent idealny, na miarę XXI wieku.
Copyright ©2021 | niebanalne-prezenty.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone.