Dramat "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego, napisany w 1900 roku i wystawiony po raz pierwszy w 1901 roku, stanowi próbę odpowiedzi na palące pytania dotyczące tożsamości narodu polskiego u progu XX wieku. Autor stawia kluczowe pytania o nowoczesność Polaków, ich świadomość narodową oraz stosunek do mitów, przeszłości i przyszłych oczekiwań. W dziele tym Wyspiański ukazuje dwóch fundamentalnych bohaterów: naród i polską kulturę, które są ze sobą nierozerwalnie powiązane.
Analizując "Wesele", warto zacząć od elementu, o którym często się zapomina - od dekoracji. Stanisław Wyspiański, który sam pełnił rolę reżysera, między innymi "Dziadów" i "Kordiana", posiadał głęboką świadomość znaczenia rekwizytów scenicznych. W chłopskiej chacie, która stanowi scenę dramatu, umieszczone zostały przedmioty symbolizujące różne grupy społeczne i ich dziedzictwo kulturowe:
Nad drzwiami weselnymi i alkierza wiszą wizerunki Matki Boskiej Ostrobramskiej i Częstochowskiej, nawiązujące do najważniejszych ośrodków kultu maryjnego w polskiej tradycji, wspomnianych w inwokacji "Pana Tadeusza". Opis sceny i dekoracji zapowiada, że w dramacie Polacy nie tylko będą musieli krytycznie spojrzeć na siebie, ale także przejrzą się w zwierciadle przeszłości, a kultura narodowa stanie się ważnym bohaterem dzieła.
Szczególną rolę w dramacie odgrywają motywy nawiązujące do ważnych wydarzeń i postaci historycznych, takie jak fotografia Matejkowskiego Wernyhory i litograficzne odbicie Matejkowskich Racławic. Racławice symbolizują pojednanie skonfliktowanych warstw społecznych - szlachty i chłopstwa - w walce o niepodległość. Wernyhora natomiast reprezentuje ideę jedności narodów polskiego i ukraińskiego.
Większość zjaw i postaci fantastycznych w dramacie to postacie znaczące dla kultury i historii Polski, często utrwalone na płótnach Jana Matejki, który zbudował polską wyobraźnię historyczną.
Bezpośrednią inspiracją do powstania "Wesela" były uroczystości zaślubin młodopolskiego poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną. Autentyczność tych wydarzeń, zachowań i rozmów była dla Wyspiańskiego na tyle istotna, że domagał się umieszczania na plakatach teatralnych nazwisk prawdziwych gości weselnych. Wesele Rydla i Mikołajczykówny było wydarzeniem niezwykłym, ponieważ zgromadziło przedstawicieli różnych warstw społecznych, które na co dzień nie utrzymywały bliskich relacji.
Pierwsza scena dramatu ukazuje rozmowę Dziennikarza z Czepcem, w której Czepiec próbuje nawiązać wartościowy dialog. Dziennikarz, reprezentujący inteligencję, zdaje się nie dostrzegać zmian zachodzących na polskiej wsi. Jego stwierdzenie, że świat parafii jest dla chłopa wystarczająco wielki, byłoby trafne dla realiów sprzed uwłaszczenia. Jednak uwłaszczenie, które nastąpiło w zaborze austriackim kilkanaście lat przed wydarzeniami dramatu, było rewolucją otwierającą drogę do ekonomicznej samodzielności chłopów i zachęcającą do uczestnictwa w życiu politycznym.
Czepiec domaga się partnerskiego traktowania przez Dziennikarza, który wolałby, aby polska wieś pozostała niezmieniona. Jest to przykład patrzenia przez pryzmat mitów i legend, a nie rzeczywistości. Czepiec nawiązuje do obaw zamożniejszej części społeczeństwa przed buntem i rewolucją ("Pon się boją we wsi ruchu") oraz do braku woli i zdecydowania panów w walce o niepodległość, sugerując gotowość wsi do boju. Przypomina również o Bartoszu Głowackim, bohaterze spod Racławic, co stanowi drugie odwołanie do tego symbolicznego wydarzenia.
Mit racławicki, oparty na bitwie z 1794 roku, gdzie chłopi walczyli ramię w ramię ze szlachtą, jest kluczowy dla zrozumienia refleksji Polaków nad sobą. Bartosz Głowacki, chłop uzbrojony w kosę, zasłużył się w tej bitwie. Tadeusz Kościuszko, stojący na czele powstania, nadał chłopom Uniwersał połaniecki, dążąc do poprawy ich sytuacji. Jednak powstanie upadło, a szlacheckie elity wielokrotnie podejmowały "kwestię chłopską" w celu zaangażowania ludu do walki o niepodległość, bezskutecznie.
Motyw jedności narodowej pojawiał się także w literaturze romantycznej. Juliusz Słowacki w "Grobie Agamemnona" pragnął powstania narodu "z jednej bryły", a Zygmunt Krasiński w "Psalmach przyszłości" pisał: "Jeden tylko jeden cud, z Szlachtą polską polski Lud". W okresie pozytywizmu mit ten przybrał postać idei solidaryzmu społecznego.
Akt pierwszy dramatu ukazuje różnice w obyczaju i mentalności między nowożeńcami wywodzącymi się z różnych środowisk. Pan Młody, zakochany w chłopskiej kulturze, porównuje swoją żonę do lalki z Sukiennic, co świadczy o powierzchownej fascynacji. Jego duma z chłopskiego stroju zostaje nazwana przez Żyda "narodowym bałamuceniem się". Pan Młody chwali się, że chodzenie boso i bez bielizny sprawia, że czuje się zdrowszy, co można odczytać jako karykaturę mody na zdrowy tryb życia, obecnej również dzisiaj.
Motyw "chłopomanii" wśród młodego inteligenckiego pokolenia końca XIX wieku jest również obecny w sztuce. Wyspiański łączy w "Weselu" twardy realizm z atmosferą baśni i snu, co jest charakterystyczne dla modernizmu.
Opis dekoracji sceny, gdzie izba jest wybielona "prawie błękitna, jednym szarawym tonem półbłękitu", świadczy o wpływie impresjonizmu na Wyspiańskiego, który wykorzystywał wpływ światła na kolory. Podobnie widzenie rzeczywistości przez Pana Młodego pozostaje pod wpływem tej techniki.
W scenie dwudziestej czwartej, w rozmowie Gospodarza z Poetą (wzorowanym na Kazimierzu Przerwie-Tetmajerze), Wyspiański przedstawia krytyczny komentarz do polskiej poezji narodowej. Poeta, kojarzony z pesymizmem i dekadencją, snuje opowieść o planowanym przez siebie dramacie. Jego twórczość, mimo potencjału, często pozostaje w sferze planów i nie przekłada się na działanie. Rozmowa ta, pełna przyzwolenia na niekonsekwencję i absurd, ukazuje stan ducha artystów Młodej Polski.
Porównanie polskiego chłopa do królów Piastów nawiązuje do legendy o chłopskim pochodzeniu dynastii. Nawet przechwałki Czepca, który zapewnia, że "My tu cytomy gazety i syćko wiemy", ukazują naiwność i porywczość chłopstwa, mimo ich chęci uczestniczenia w życiu publicznym.
Akt drugi dramatu przenosi akcję w sferę snu i zjaw. Pojawia się Chochoł, zapowiadający, że przyjdzie to, co "się komu w duszy gra, co kto w swoich widzi snach". Nawiązanie do teorii snów Freuda, jako projekcji ukrytych treści podświadomości, jest tu znaczące. Bohaterowie zetkną się ze swoimi alter ego, upostaciowanymi lękami lub marzeniami.
Postać Stańczyka, jako patron stronnictwa historyków, polityków i publicystów tworzących "Tekę Stańczyka", symbolizuje polityczną mądrość. Głosił pogląd, że Polacy sami doprowadzili do rozbiorów przez utratę instynktu państwowotwórczego i skłonność do chaosu. Program Stańczyków, zwany trójlojalizmem, zalecał lojalność wobec państw zaborczych i naukę funkcjonowania w państwie.
W literaturze motyw artysty pojawia się często, ukazując jego różnorodne role i znaczenie. Artyści jako bohaterowie literatury bywają zarówno twórcami, jak i postaciami symbolizującymi walkę z rzeczywistością, marzycielami czy outsiderami. Ich obecność jest zauważalna we wszystkich gatunkach literackich.
W "Weselu" Wyspiański krytycznie ocenia postawę Poety, wzorowanego na Kazimierzu Przerwie-Tetmajerze. Poeta, reprezentujący artystów Młodej Polski, jest postacią bierną, pesymistyczną, pogrążoną w dekadentyzmie. Mimo świadomości swojej roli i potencjału, nie potrafi przełożyć ideałów na działanie. Jego spotkanie z Rycerzem (Zawiszą Czarnym) symbolizuje zderzenie ideałów z pustką i brakiem rzeczywistego ducha walki.
W kontraście do dekadenckiego artysty Młodej Polski, można przywołać postać Horacego, rzymskiego poety, który w swojej odzie "Wybudowałem pomnik" (Exegi monumentum) wyraża dumę z nieśmiertelności swojej twórczości. Horacy ukazuje artystę jako tego, którego dzieła przetrwają wieki, przekazując jego idee i styl przyszłym pokoleniom.
Wyspiański przedstawia dekadenta jako antybohatera, który nie tylko nie potrafi zmierzyć się z rzeczywistością, ale także przyczynia się do upadku wartości. Porównanie artysty z "Wesela" z Horacego twórczością ukazuje dysonans między wizją artysty w różnych epokach.
Motyw artysty jako bohatera literackiego jest bogaty i wielowymiarowy. Wyspiański w "Weselu" ukazuje złożoność nastrojów i poglądów artystów tamtej epoki, prezentując Poeta jako wyraz duchowo-intelektualnego zniechęcenia, ale jednocześnie z elementami rebelii i chęci wyrażania niezależności w twórczości. Poprzez postać Poety, Wyspiański ukazuje duchową rozterkę artysty, zagubionego między wizjami wielkiego dzieła a własną bezczynnością.
Stanisław Wyspiański, urodzony w 1869 roku w Krakowie, był artystą wszechstronnym - dramaturgiem, poetą, malarzem, grafikiem, projektantem. Jego twórczość, naznaczona wpływami modernizmu, symbolizmu i secesji, stanowiła ważny etap w rozwoju polskiej sztuki. "Wesele", będące reminescencją autentycznego wydarzenia i jednocześnie głęboką refleksją nad kondycją narodu, do dziś pozostaje jednym z najważniejszych dzieł polskiej literatury.
tags: #artysta #jako #bohater #literacki #wesele
Znaczenie prezentów – czy naprawdę podarunki są takie ważne?
W obecnych czasach, gdy dostęp do wszystkiego jeszcze nigdy nie był taki prosty, a sklepowe półki uginają się od przeróżnych przedmiotów, ciężko jest znaleźć coś, co nada się na prezent i uszczęśliwi drugą osobę. Wiele rzeczy obdarowany może po prostu kupić sobie sam, tak więc kupowanie komuś dziesiątego krawata, czy nowej patelni, zdaje się powoli tracić sens. Znaczenie podarunków ewoluowało i dzisiaj obdarowany oczekuje raczej rzeczy, która go zaskoczy i będzie absolutnie wyjątkowa. Może niech to będzie coś, na co nigdy by nie wpadł i nie domyśliłby się, że dostanie właśnie to?! Pozytywne zaskoczenie, radość, wdzięczność i wzruszenie, to emocje które idealnie określają to, jaki powinien być prezent idealny, na miarę XXI wieku.
Copyright ©2021 | niebanalne-prezenty.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone.