Historia i style dekorowania choinki

Święta Bożego Narodzenia to magiczny czas, który większości z nas kojarzy się ze spokojem, chwilami spędzonymi wspólnie z rodziną i niepowtarzalnym klimatem. Za dużą część tego klimatu odpowiada dobrze przystrojona choinka. Z tego powodu poświęcimy dziś kilka słów temu, w jaki sposób ją udekorować, aby zachwycała swoim wyglądem domowników oraz gości.

Tradycyjna choinka

Przy dekorowaniu choinki wiele osób chce postawić na tradycję. Klasyczne ozdoby potrafią wzbudzić w nas głęboko ukryte pokłady nostalgii. Jeśli również i Ty chcesz ubrać choinkę w tradycyjny sposób, sprawdź, czy nie masz w domu starych ozdób, które są przekazywane z pokolenia na pokolenie. Mogą to być ręcznie malowane bombki, kolorowe aniołki lub drewniane figurki.

Klasyczna choinka może być także udekorowana w tradycyjne barwy. Ze świętami kojarzy się głównie czerwień, złoto, zieleń oraz srebro. Jeśli choinka zostanie w nie udekorowana, stanie się wyjątkową ozdobą całego domu. Dobrym pomysłem może być także zawieszenie na niej szyszek, pierników lub skórek pomarańczy. Dodatki te poprawią nie tylko estetykę, ale także wprowadzą do pomieszczenia wyjątkowy zapach.

Nowoczesna choinka

Nie wszyscy jednak idą w tradycję, chcąc wprowadzić do świątecznej atmosfery trochę nowoczesności. Co zrobić, aby tak było? Przede wszystkim warto postawić na minimalizm. Można go osiągnąć poprzez stosowanie ozdób w takich samych barwach lub podobnych, rezygnując tym samym z całej palety barw. Szczególnie takie kolory jak złoto czy srebro, dodadzą choince elegancji i nowoczesności.

Dobrym pomysłem może być również zastosowanie geometrycznych kształtów, ponieważ przyciągają one wzrok. Dobrze, aby bombki były wykonane z takich materiałów, jak np. szkło, metal czy drewno. Świetnie sprawdzą się także czubki na choinkę. Tutaj mamy pełną dowolność. Może być to gwiazda, czub lub szpica - na rynku można znaleźć wiele kreatywnych rozwiązań.

Mała choinka - jak ją udekorować?

Bardzo łatwo jest udekorować wysokie drzewko, na którym jest dużo miejsca. Co, jednak jeżeli nie mamy w mieszkaniu aż tyle przestrzeni i musimy postawić na mniejsze drzewko? Warto wiedzieć, jak podejść do jego dekoracji. Przede wszystkim należy unikać dużych i ciężkich ozdób, które mogą przytłoczyć małą choinkę. Tutaj najlepiej sprawdzą się miniaturowe dodatki, które również można znaleźć w sklepach.

Nie należy również przesadzać z liczbą ozdób. Lepiej jest wybrać kilka, które prezentują się dobrze i stworzyć z nich minimalistyczną całość. Warto również wykorzystać delikatne, drobne światełka, które podkreślą kształt drzewka oraz dodadzą mu głębi i blasku. Oprócz tego warto zagospodarować przestrzeń wokół choinki.

Historia i pochodzenie choinki

Ubieranie choinki to popularna tradycja świąteczna, rozpowszechniona w wielu kulturach, głównie w krajach chrześcijańskich. Choinka, zazwyczaj będąca żywym drzewkiem iglastym lub jego sztucznym odpowiednikiem, jest dekorowana różnego rodzaju ozdobami. Dekorowanie choinki jest obrządkiem, wywodzącym się jeszcze z pogańskich tradycji. Z czasem, tradycja ta została spopularyzowana również w kulturze chrześcijańskiej, stając się symbolem odrodzenia.

W różnych kulturach przybierała ona różne formy, od prostych dekoracji wykonanych z papieru po bogato zdobione drzewa z lametami i świecami. Choinka, jako element świąteczny, zyskała popularność w epoce wiktoriańskiej, kiedy to zaczęto ją bogato dekorować.

Badacze wskazują na dwa możliwe źródła pochodzenia zwyczaju choinki - przedchrześcijańskie i chrześcijańskie. Ojczyzną współczesnego drzewka bożonarodzeniowego była niemiecka Alzacja. Tradycja przystrajania choinki rozwinęła się tam w XV lub w XVI wieku, po czym powoli rozprzestrzeniła się na inne kraje. Na ziemiach polskich choinka pojawiła się pod koniec XVIII wieku lub na przełomie XVIII i XIX wieku.

Słowo „choinka” było znane na ziemiach polskich już w XV lub XVI wieku, zanim rozpowszechnił się zwyczaj przyozdabiania drzewka bożonarodzeniowego. Funkcjonowało wówczas jako zdrobnienie od „choina”, a prasłowiańską formą było słowo *chvoj-ina lub *chvoja, oznaczające drzewa i gałęzie pokryte igłami. Pokrewne są w językach bałtyckich skuja (litew.) i skujas (łotew.) oznaczające igliwie, szpilka, szyszka. W gwarowych odmianach i w językach słowiańskich spotykane są liczne formy stanowiące synonimy drzew iglastych jako grupy lub dla konkretnych rodzajów i gatunków: chwoja, chwoj, chwojna, choja, chojak, chojniak, chojar, choina i liczne formy zdrobniałe.

Zwyczaje przyozdabiania domów zielenią były spotykane już w starożytnym Rzymie, Grecji, na Bałkanach (zwyczaj zaduszkowy) i na Kaukazie (zwyczaj noworoczny). W Rzymie i w Grecji przyozdabiano wnętrza domów i świątyń gałązkami oliwnymi albo laurowymi, przybranymi białymi lub czerwonymi wstęgami, pasmami białej sierści, owocami, małymi naczynkami z miodem, winem i oliwą oraz specjalnym pieczywem. W tradycji ateńskiej gałązki te były nazywane ejrezjonami i prawdopodobnie pełniły tam funkcje apotropeiczne, jako ochrona domu i mieszkańców od uroków i złych mocy, a także miały zapewnić szczęście.

Najstarszą wzmiankę na temat pogańskiego zwyczaju przyozdabiania zieloną jedliną domostw w okresie przesilenia zimowego znaleźć można w opublikowanym w 1494 roku „Narrenschiff” („Statek Głupców”) niemieckiego satyryka Sebastiana Branta. Znane są historyczne wzmianki mówiące o tym, że w średniowieczu jodły udekorowane jabłkami stanowiły główny rekwizyt w wystawianych 24 grudnia rajskich przedstawieniach, będących rodzajem ludowego dramatu religijnego. Drzewka te nazywano „rajskimi drzewami” i według niektórych badaczy mogły być prekursorami późniejszej tradycji bożonarodzeniowej choinki.

Według źródeł, ojczyzną współczesnego drzewka bożonarodzeniowego była niemiecka Alzacja. W XV lub w XVI wieku - prawdopodobnie na bazie wspomnianego wyżej obrzędu - rozwinęła się tam tradycja przystrajania choinki, występującej już jako całe drzewko. Zwyczaj musiał stosunkowo szybko zdobywać naśladowców, bowiem już w 1561 roku w Alzacji wydano zarządzenie, które określało, że mieszczanin może posiadać tylko jedną choinkę, a to drzewko nie może być wyższe niż „osiem butów” (8 stóp). Zarządzenie to może świadczyć, iż zwyczaj stał się na tyle popularny, że powstał problem z wylesianiem okolicznych terenów leśnych.

Najstarsza wzmianka na temat przyozdabiania świątecznej choinki w Strasburgu pochodzi z 1604 roku, a według „Encyclopedia of Christmas and New Year’s Celebrations” z 1605 roku. Według opisu Stanisława Estreichera (z 1903 roku): „człowiek nieznanego nam nazwiska, zawędrowawszy w młodości do Strasburga, podał w r. 1605 […]: «Na Boże Narodzenie umieszczają w izbie choinkę, obwieszoną kwiatami wycinanymi z kolorowych papierów, jabłkami, opłatkami, szeleszczącym złotem, cukrem itp»”. Według Estreichera opisywana w relacji choinka nie była wyposażona w światła, czyli świeczki.

Kształtujący się od XV wieku zwyczaj rozprzestrzenił się pod koniec XVIII wieku niemal na całym obszarze języka niemieckiego, a później i na terenie państw sąsiadujących. Stanisław Estreicher powoływał się na opinię niemieckiego etnografa, iż kraje katolickie dość wolno przyswajały sobie ten zwyczaj: „w północnych Niemczech, w Holsztynie, Meklemburgii, Pomorzu i prowincjach pruskich nie znano jeszcze w pierwszej ćwierci XIX stulecia drzewka Bożego Narodzenia”. W południowych Niemczech, gdzie katolicy byli liczniejsi niż protestanci dominował zwyczaj szopki bożonarodzeniowej, a choinka zaczęła zdobywać i z czasem dominować w północnych, protestanckich Niemczech.

Do Cesarstwa Austrii choinka zawitała w 1816 roku, za sprawą Henrietty z Nassau-Weilburg, żony Karola Ludwika Habsburga, która w lipcu 1816 roku urodziła swoje pierwsze dziecko Marię Teresę Habsburg. Ze względu na te narodziny Henrietta zaplanowała obchodzić Wigilię w sposób, do którego sama była przyzwyczajona od dzieciństwa w protestanckim domu. Na Boże Narodzenie 1816 roku księżniczka kazała w tajemnicy ustawić w sali balowej pałacu dużą jodłę i osobiście ją udekorowała. Cesarz Franciszek II Habsburg, którego zaproszono na obchody Bożego Narodzenia, podobno był tak zachwycony rozświetloną choinką, że zlecił postawienie w Hofburgu choinki udekorowanej świecami.

Do Francji zwyczaj choinki bożonarodzeniowej trafił w 1840 roku (lub w 1837 roku) za sprawą Heleny z Meklemburgii-Schwerinu, żony Ferdynanda Filipa Orleańskiego, a do rozpowszechnienia zwyczaju przyczyniła się księżna Eugenia, której bardzo się on spodobał. Na dwór brytyjski choinka także trafiła w 1840 roku, za sprawą Alberta, księcia-małżonka królowej brytyjskiej, Wiktorii, który w tym roku nakazał ustawić drzewko bożonarodzeniowe w zamku królewskim.

Wydanie radzieckiego magazynu „Bezbożnik” z 1931 roku informowało o walce z religią i świętami chrześcijańskimi, czego zwieńczeniem było zniesienie Bożego Narodzenia w 1929 roku. Także choinka została zakazana w wyniku sowieckiej kampanii antyreligijnej. Związek Wojujących Bezbożników zachęcał uczniów do prowadzenia kampanii przeciwko tradycjom bożonarodzeniowym, razem z choinką, a także innym świętom chrześcijańskim (w tym Wielkanocy). Ponieważ choinka bożonarodzeniowa została zakazana zgodnie z radzieckim ustawodawstwem antyreligijnym, rząd wprowadził w 1935 roku „świerk noworoczny” (ros. Новогодняя ёлка) na święto noworoczne. Stała się ona całkowicie świecką ikoną: na przykład gwiazda wieńcząca była postrzegana nie jako ośmioramienny symbol gwiazdy betlejemskiej, lecz jako komunistyczna, pięcioramienna czerwona gwiazda.

Choinka w Polsce

Większość badaczy jest zgodna, że choinka na ziemiach polskich pojawiła się dopiero na końcu XVIII wieku lub na przełomie XVIII i XIX wieku - najpierw w zaborze pruskim w środowisku mieszczan o niemieckich korzeniach (głównie u ewangelików), i dopiero stamtąd zwyczaj przeniknął do polskiej inteligencji i mieszczaństwa, a dalej do ziemian, skąd trafił do domów bogatszych chłopów i inteligencji wiejskiej, by na koniec trafić do każdego domostwa.

Dopiero na początku XX wieku choinka stała się na ziemiach polskich głównym symbolem Bożego Narodzenia, wypierając tradycyjną polską ozdobę, jaką była podłaźniczka (funkcjonująca jako symbol życiodajnej siły słońca, ochrona domu i mieszkańców od złych mocy i uroków) czy jemioła oraz popularny od XIII wieku żłóbek, oraz zastępując znacznie starszy, słowiański zwyczaj (znany jeszcze z obchodów Święta Godowego) dekorowania snopu zboża, zwanego diduchem.

Zielone gałęzie świerków i jodeł wykorzystywano jednak w okresie Bożego Narodzenia od dawna do zdobienia kościołów, ołtarzy, mocowano na płotach, drzwiach domów, wrotach stodół i obór, a także ozdabiano nimi stoły podczas wieczerzy wigilijnych.

W związku z tym, że choinka trafiła do polskich domów od Niemców, to zdobywała najpierw tereny zaboru pruskiego, w Wielkopolsce, na Śląsku i na Pomorzu. Upowszechniła się tam już na przełomie XVIII i XIX wieku. Na Pomorzu już w 1815 roku była znacznie rozpowszechniona. Na Kociewie dotarła na początku XIX wieku, ale upowszechniona była dopiero w latach 30. XX wieku.

W Brzegu na Śląsku zwyczaj był w niewielkim stopniu znany już w XVII wieku, a upowszechnił się w wieku XIX, zaczynając od protestanckich, mieszczańskich domów. Nie bez oporów, bo jeszcze w latach 30. XX wieku artykuły w dwóch gazetach wzywały do zrezygnowania z tego „protestanckiego, obcego i świeckiego zwyczaju” na rzecz bożonarodzeniowego żłóbka. Po II wojnie światowej choinka była na Śląsku szeroko rozpowszechniona „bez względu na światopogląd”.

W wielkopolskich miastach choinka zaczęła się pojawiać na początku XIX wieku; była już dobrze znana w połowie tego wieku. Na wsiach Wielkopolski choinka zaczęła się pojawiać po I wojnie światowej. Na ziemi chełmińskiej była dość często spotykana w latach 30. XX wieku.

W Warszawie zwyczaj choinki zaczął być przyswajany od niemieckich protestantów już w okresie 1795-1807, ale w tym mieście i jego okolicy upowszechnił się dopiero w okresie 1850-1875. W Mławie choinkę można było spotkać w XIX wieku, ale upowszechniła się dopiero w latach 30. XX wieku.

W powiecie brzezińskim (położonym na wschód od Łodzi) choinka - za sprawą stacjonujących tam żołnierzy niemieckich - zaczęła się pojawiać w okresie I wojny światowej, a w okresie międzywojennym była powszechna u bogatych chłopów. W okolicach Piotrkowa Trybunalskiego, Opoczna i Radomska zwyczaj był spotykany od połowy XIX wieku w domach kolonistów niemieckich, wiejskich rzemieślników i młynarzy, a upowszechnił się w okresie międzywojennym.

W okolicach Kielc choinka była spotykana (tylko w dworkach szlacheckich) w połowie XIX wieku, po czym zaczęła się sukcesywnie upowszechniać. W okolice Sandomierza tradycja już przed I wojną światową została sprowadzona przez lokalną ludność jeżdżącą do sezonowej pracy w Prusach, a przez napływową inteligencję była znana znacznie wcześniej. Na terenach wiejskich zwyczaj stosowała tylko szlachta, a u bogatych gospodarzy zaistniał po I wojnie światowej. Po II wojnie światowej choinka upowszechniła się we wszystkich domach.

Na lubelskiej prowincji, w latach 1930-1935 choinka była jedynie nowinką (oprócz okolic Tomaszowa Lubelskiego i Hrubieszowa, gdzie była nieznana).

Kolejność ubierania choinki

Tradycyjnie, kolejność ubierania choinki zaczyna się od umieszczenia na niej światełek. Światła symbolizują gwiazdy na niebie lub, według niektórych interpretacji, światłość Chrystusa. Następnie, na choinkę trafiają łańcuchy i girlandy, które zwykle umieszcza się od góry do dołu. Po nich przychodzi czas na bombki i inne ozdoby. W dawnych czasach każda ozdoba miała swoje znaczenie, a cały proces ubierania choinki był rodzinnym rytuałem.

W nowoczesnym podejściu do dekorowania choinki, tradycyjna kolejność często jest modyfikowana lub całkowicie ignorowana. Współczesne trendy skupiają się na indywidualnym stylu i kreatywności. Popularne stały się tematyczne choinki, na przykład w jednolitych kolorach czy z niestandardowymi ozdobami.

Kolejność ubierania tradycyjnej choinki:**

1. Rozstawienie drzewka i upewnienie się, że jest stabilne.
2. Oplatanie drzewka światłami, zaczynając od dołu. Po nałożeniu lampek można je zapalić i ocenić ich rozmieszczenie.
3. Wieszanie bombek, zaczynając od największych i układając je od dołu, aż do mniejszych dekoracji przy szczycie drzewka.
4. Umieszczanie ozdób, które chcemy szczególnie wyeksponować, w centralnych rejonach choinki.
5. Sięganie po łańcuchy i inne zawieszki, pamiętając o zachowaniu proporcji i umiaru.
6. Zwieńczenie choinki poprzez umieszczenie gwiazdy lub innej dedykowanej temu ozdoby na samym szczycie.

Style dekoracji choinki

Choinki mogą być przystrojone w różnym stylu. Najlepiej, jeżeli będzie on dopasowany do charakteru samego wnętrza.

Styl tradycyjny

Najczęściej sprawdza się połączenie czerwieni ze złotem, które można ewentualnie przełamać kilkoma ozdobami na przykład w kolorze niebieskim lub zielonym. W tym stylu popularne są również bombki, zawieszki i łańcuchy nawiązujące do klasycznych motywów świątecznych.

Styl nowoczesny

Drzewka w nowoczesnym stylu to zwykle opcje minimalistyczne, ograniczające się do oświetlenia i rzadko rozmieszczonych ozdób, raczej w jednym kolorze. Takie choinki odnajdą się najlepiej w prosto urządzonych wnętrzach czy w popularnym obecnie stylu skandynawskim. Do tego ostatniego stylu sprawdzają się również zestawy dekoracyjne utrzymane w bieli, szarości i brązie oraz ozdoby bardziej naturalne, na przykład drewniane.

Styl Eko

Coraz popularniejsze stają się choinki udekorowane w stylu eko. To wybór idealny dla osób dbających o środowisko, ponieważ pozwala na stworzenie niepowtarzalnych dekoracji przy użyciu naturalnych materiałów. Suszone pomarańcze, szyszki, wstążki z naturalnych tkanin i drewniane ozdoby świetnie oddają ducha świąt w ekologicznej wersji.

Styl Glamour

Do eleganckich i luksusowych wnętrz idealna będzie z kolei choinka glamour, czyli przystrojona obficie błyszczącymi dekoracjami, najlepiej w odcieniach złota i srebra. Styl glamour to wybór idealny dla osób, które lubią efektowne aranżacje i wyjątkową estetykę.

Styl Skandynawski (Hygge)

Styl skandynawski, z jego prostotą i przywiązaniem do natury, inspiruje do dekoracji w stylu hygge. To minimalistyczna, ale niezwykle klimatyczna opcja na świąteczne drzewko. Naturalne materiały takie jak drewniane ozdoby, delikatne światełka oraz stonowane barwy nadają choince przytulny charakter.

Biała choinka

Biała choinka odzwierciedla piękno zimowego krajobrazu. Ozdoby w jasnych kolorach, takie jak przezroczyste bombki czy srebrzyste akcenty, sprawią, że choinka będzie wyglądać niezwykle efektownie i minimalistycznie. Z bielą świetnie potrafią się komponować ozdoby granatowe, turkusowe czy błękitne. Inną opcją są dekoracje szklane lub również w bieli. Nieco odważniejszym połączeniem jest zestawienie białej choinki z ozdobami czerwono-złotymi, co potrafi się sprawdzić na przykład w aranżacjach glamour.

Gotowe rozwiązania i praktyczne wskazówki

Przystrojenie choinki tylko z pozoru może się wydawać czymś bardzo prostym. Samo wieszanie dekoracji nie wydaje się nadmiernie skomplikowane, ale ich umiejętne dobranie może być już sporym wyzwaniem. Z myślą o ułatwieniu takiego zadania, w ofercie naszego sklepu uwzględniliśmy warianty drzewek świątecznych z częściowym lub całkowitym zestawem ozdób.

Choinki ze zintegrowanym oświetleniem LED

Nie ma wątpliwości, że bardzo ważne dla wyglądu całej choinki jest samo oświetlenie. Powinno być rozłożone równomiernie, żeby punkty świetlne zachwycały na każdym fragmencie drzewka, a nie tylko w wybranych obszarach. Dużym ułatwieniem dla osób, które mają z tym problemy, będzie kategoria choinek sztucznych z oświetleniem LED. Wybrane popularne modele otrzymasz z zamontowanymi już światłami.

Choinki w pełnej dekoracji

Kategoria ta zawiera drzewka z dobranym już całym zestawem dekoracji o spójnej koncepcji. Choinki otrzymasz z zamontowanym oświetleniem LED, a pozostałe dekoracje, w tym bombki, dostarczymy oddzielnie zapakowane. Są one dobrane w odpowiedniej ilości i proporcjach, żeby prezentowały się na wybranym drzewku idealnie. Samo ich rozpakowanie i zamontowanie zajmie niewiele czasu, będąc już w zasadzie tylko przyjemnością.

Ośnieżone drzewka

Obecnie spore uznanie zyskały drzewka w wydaniu białym, które dobrze odnajdują się w wielu nowocześnie urządzonych domach i mieszkaniach. Przy białych choinkach szczególnie ważny jest umiar w stosowaniu dodatkowych ozdób. Z bielą świetnie potrafią się komponować ozdoby granatowe, turkusowe czy błękitne, a także dekoracje szklane lub w kolorze białym.

Warto podkreślić, że oba style - tradycyjny i nowoczesny - mogą się przenikać, dzięki czemu każda choinka jest unikatowa. Współczesne podejście pozwala na większą indywidualizację i adaptację do różnych przestrzeni i gustów. Jednakże, nawet w nowoczesnych aranżacjach, często można znaleźć odniesienia do tradycyjnych symboli i motywów.

Podczas ubierania choinki można eksperymentować z różnymi kolorami światełek, zmieniać co roku motywy dekoracyjne lub tworzyć własne ozdoby. Ważne, aby choinka była bezpieczna - należy unikać łatwopalnych dekoracji i upewnić się, że instalacja elektryczna jest bezpieczna. Dla miłośników ekologii, dobrym pomysłem może być wykorzystanie naturalnych materiałów, takich jak suszone owoce, orzechy czy ręcznie robione ozdoby z papieru.

Nie ważne, czy wybierzesz tradycyjne, czy nowoczesne podejście do ubierania choinki, pamiętaj, że najważniejsze jest to, by ten element przygotowań do Świąt Bożego Narodzenia był źródłem radości i ciepłych wspomnień. Choinka to nie tylko dekoracja, ale symbol wspólnie spędzonych chwil, radości i świątecznego ducha.