Kolędy stanowią nieodłączny element polskich świąt Bożego Narodzenia. Te melodie, które znamy i śpiewamy od pokoleń, mają długą i fascynującą historię. Okazuje się, że najstarsza polska kolęda powstała w Krakowie, jednak jej słowa nie były zapisane w języku polskim! Kolędy mają korzenie w starożytnym Rzymie i początkowo były pieśniami noworocznymi, które z czasem zaczęły opowiadać o narodzinach Jezusa.
Dziś trudno sobie wyobrazić święta bez kolęd. Śpiewają je wszyscy - dzieci i dorośli, wierzący i niewierzący. W polskiej tradycji bożonarodzeniowej są ich dziesiątki. Kolęda, jak sama nazwa wskazuje, wywodzi się z łacińskiego "calendae", oznaczającego pierwszy dzień miesiąca lub roku. To właśnie w starożytnym Rzymie 1 stycznia obchodzono jako początek nowego roku, a z tej okazji śpiewano pieśni i składano sobie życzenia. Kolędy początkowo miały charakter noworoczny, a dopiero z czasem zaczęły być utożsamiane z narodzinami Jezusa. Z biegiem lat ich tematyka ulegała zmianom. Tradycja kolędowania sięga w Polsce co najmniej XIII wieku. To właśnie wtedy pojawiają się pierwsze wzmianki o śpiewaniu pieśni podczas świąt.
Za najstarszą kolędę napisaną przez Polaka uważa się utwór "Buccinemus in hac die" ("Dmijmy w trąby w dniu tym świętym"). Jej autorem był Bartłomiej z Jasła, profesor Uniwersytetu Krakowskiego, żyjący na przełomie XIV i XV wieku. Kolęda składa się aż z czternastu zwrotek, a jej wyjątkowość polega na tym, że pierwsze litery 20 strof tworzą akrostych - ukryty podpis autora. Dzięki badaniom naukowców udało się także odtworzyć melodię tej kolędy, którą po wiekach można było usłyszeć podczas koncertu w Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego w 2016 roku.
Choć Bartłomiej z Jasła był autorem najstarszej znanej kolędy, nie była ona napisana w ojczystym języku. Za pierwszą polskojęzyczną kolędę uznaje się utwór "Zdrow bądź, krolu anjelski". Tekst tej kolędy pochodzi z kazania wygłoszonego na Boże Narodzenie, a melodia została zapisana przez benedyktynki w Staniątkach w XV wieku. Powstała prawdopodobnie w 1424 roku i - co ciekawe - jest prawdopodobnie tłumaczeniem pieśni czeskiej lub łacińskiej. Polska wersja została odnaleziona w XIX wieku przez Aleksandra Brücknera w rękopisie Biblioteki Załuskich w Petersburgu.
Historia kolęd to nie tylko wielkie dzieła, które przetrwały wieki, lecz także setki utworów, które zniknęły z pamięci kolejnych pokoleń. Pieśń "Zdrów bądź, krolu anjelski" jest dziś znana tylko nielicznym, podobnie jak "Płacze Jezus mały" czy "Bóg się z Panny narodził".
Kolędy tradycyjnie śpiewa się podczas Pasterki, czyli w nocy z 24 na 25 grudnia. Zgodnie z kościelnym zwyczajem można je wykonywać aż do 2 lutego. Kolędowanie to również ważny element domowych świąt. W polskich domach spotykamy się przy stole, by wspólnie śpiewać ulubione kolędy. Zwyczaj kolędowania wywodzi się ze słowiańskiej i rzymskiej tradycji. Dawniej grupy kolędników odwiedzały domy, składając życzenia pomyślności i otrzymując w zamian podarki - głównie jedzenie, tzw. szczodraki. Kolędowanie miało nie tylko wymiar religijny, ale także społeczny i rozrywkowy. Było okazją do spotkań, wspólnego śpiewu i zabawy, a także przekazywania tradycji z pokolenia na pokolenie.
Słowo "kolęda" wywodzi się z łacińskiego "kalendae". W kalendarzu juliańskim był to pierwszy dzień miesiąca. W antycznym Rzymie, na kalendy styczniowe składano sobie życzenia, wręczano drobne podarunki i śpiewano pieśni określane mianem kalendae. Pieśni bożonarodzeniowe zaczęto nazywać kolędami dopiero w XIX wieku. Warto wspomnieć tutaj między innymi o "Zdrów bądź, krolu anjelski" z 1424 roku czy "Stałać się rzecz wielmi dziwna" z 1442 roku. Są one przekładami z języka czeskiego. Wyraźnie widoczne są tutaj podobieństwa do modlitw, graduałów oraz antyfon z Missale Romanum oraz Liber Usualis.
Bardzo często byli to poeci, tacy jak chociażby Franciszek Karpiński, który napisał najbardziej znaną polską kolędę, jaką jest "Bóg się rodzi". Teksty kolęd tworzył również Andrzej Morsztyn, Mikołaj Sęp Szarzyński czy Feliks Nowowiejski. A kto pisał muzykę do kolęd? W znaczącej części przypadków autorzy melodii są anonimowi. Niekiedy są to także przerobione, znane autory - kujawiaki, mazurki, hymny oraz pieśni.
Najważniejszą kwestią jest odpowiednie dopasowanie repertuaru do wieku dzieci. Idealne kolędy dla dzieci powinny być wesołe i rytmiczne, a ich tekst - łatwy do zapamiętania. Wspólne ich śpiewanie powinno być spontaniczne. Jeżeli dziecko nie ma ochoty w nim uczestniczyć, nie powinno się go do tego namawiać. Nauki łatwych kolęd dla dzieci nie powinno się zostawiać na ostatnią chwilę. Nie można wówczas oczekiwać, że pociecha w 1 dzień nauczy się całego utworu i nie będzie się stresowała przez zaprezentowaniem go przed rodziną. Osłuchiwanie się z kolędami warto rozpocząć kilka tygodni przed Świętami Bożego Narodzenia. Maluch będzie miał wówczas okazję, aby wybrać swoje ulubione utwory i nauczyć się ich tekstów.
Kolędy dla dzieci są wyjątkowo piękne, a raz zapamiętane - towarzyszą nam przez całe życie. Nawet jeśli wspólne kolędowanie przy stole nie jest waszą rodzinną tradycją, warto, by dziecko poznało polskie kolędy śpiewane od pokoleń. Przedstawiamy teksty najpiękniejszych polskich kolęd dla dzieci.
Wśród nocnej ciszy głos się rozchodzi:Wstańcie, pasterze, Bóg się wam rodziCzym prędzej się wybierajcie,Do Betlejem pośpieszajcie,Przywitać Pana.Poszli, znaleźli Dzieciątko w żłobieZ wszystkimi znaki danymi sobie.Jako Bogu cześć Mu dali,A witając zawołaliZ wielkiej radości:Ach, witaj Zbawco z dawna żądany,Cztery tysiące lat wyglądanyNa Ciebie króle, prorocyCzekali, a Tyś tej nocyNam się objawił.I my czekamy na Ciebie, Pana,A skoro przyjdziesz na głos kapłana,Padniemy na twarz przed Tobą,Wierząc, żeś jest pod osłonąChleba i wina.
Hej, w Dzień Narodzenia Syna JedynegoOjca Przedwiecznego, Boga prawdziwego:Wesoło śpiewajmy, chwałę Bogu dajmy.Hej kolęda! Kolęda!Panna porodziła niebieskie Dzieciątko,w żłobie położyła małe Pacholątko.Pasterze śpiewają, na multankach grają.Hej kolęda! Kolęda!Skoro pastuszkowie o tym usłyszeli,zaraz do Betlejem czem prędzej bieżeli.Witając Dzieciątko, małe Pacholątko.Hej kolęda! Kolęda!Kuba nieboraczek nierychło przybieżał,śpieszno bardzo było, wszystkiego odbieżał.Panu nie miał co dać, kazali mu śpiewać.Hej kolęda! Kolęda!Dobył tak wdzięcznego głosu baraniego,że się Józef stary przestraszył od niego,Już uciekać myśli, ale drudzy przyszli.Hej kolęda! Kolęda!Mówi mu Staruszek: nie śpiewaj tak pięknie,bo się głosu twego Dzieciątko przelęknie,Lepiej Mu zagrajcie, Panu chwałę dajcie.Hej kolęda! Kolęda!
Przybieżeli do Betlejem pasterze,Grając skocznie Dzieciąteczku na lirze.Chwała na wysokości, chwała na wysokości, a pokój na ziemi.Oddawali swe ukłony w pokorzeTobie z serca ochotnego, o Boże!Chwała na wysokości...Anioł Pański sam ogłosił te dziwy,Których oni nie słyszeli, jak żywi.Chwała na wysokości...Dziwili się napowietrznej muzycei myśleli, co to będzie za Dziecię?Chwała na wysokości ...Oto mu się wół i osioł kłaniają,Trzej królowie podarunki oddają.Chwała na wysokości...I anieli gromadą pilnująPanna czysta wraz z Józefem pilnująChwała na wysokości...Poznali Go Mesjaszem być prawymNarodzonym dzisiaj Panem łaskawymChwała na wysokości...My go także Bogiem, Zbawcą już znamyI z całego serca wszystko kochamyChwała na wysokości...
Lulajże Jezuniu, moja Perełko,Lulaj ulubione me Pieścidełko.Lulajże Jezuniu, lulaj, że lulajA ty go matulu w płaczu utulajZamknijże znużone płaczem powieczki,Utulże zemdlone łkaniem usteczki.Lulajże, Jezuniu...Lulajże, piękniuchny nasz Aniołeczku.Lulajże wdzięczniuchny świata Kwiateczku.Lulajże, Jezuniu...Lulajże, Różyczko najozdobniejsza,Lulajże, Lilijko najprzyjemniejsza.Lulajże, Jezuniu...Dam ja Jezusowi słodkich jagódekpójdę z nim w Matuli serca ogródek.Lulajże, Jezuniu...Dam ja Jezusowi z chlebem masełka,włożę ja kukiełkę w jego jasełka.Lulajże, Jezuniu...Dam ja Ci słodkiego, Jezu, cukierkarodzynków, migdałów z mego pudełka.Lulajże, Jezuniu...Cyt, cyt, cyt niech zaśnie małe Dzieciątkootóż już zasnęło niby kurczątko.Lulajże, Jezuniu...Cyt, cyt, cyt wszyscy się spać zabierajcie,mojego Dzieciątka nie przebudzajcie.Lulajże, Jezuniu...
Przede wszystkim nie ucz dziecka na siłę i nie zmuszaj do nauki. Śpiewanie kolęd ma być przyjemnością i wszystkich wprawić w radosny nastrój. Nie oczekuj, że maluch nauczy się słów całej kolędy, a potem wystąpi publicznie przed rodziną. Nie zostawiaj też nauki na ostatnią chwilę. Kilka tygodni przed świętami puść kolędy dla dzieci i pastorałki. Nie każda melodia musi się spodobać dziecku. Kolędy są jednak na tyle różnorodne, że nawet wybredny meloman znajdzie swoją ulubioną. Pamiętaj, że masz do czynienia z małym dzieckiem i nie bierz sobie jako punkt honoru nauczenia dziecka całego utworu. Wybrany utwór podśpiewuj ty lub puszczaj dziecku nagranie w różnych sytuacjach.
W niedzielę 07.01.2024r. przedszkolaki z grup 4-6 latków oraz uczniowie klas 1-3 ze Szkoły Podstawowej im. Królowej Jadwigi w Pieczyskach zaśpiewały najpiękniejsze polskie kolędy i pastorałki podczas mszy w Kościele p.w. św. Stanisława w Wieruszowie. Mogliśmy usłyszeć piękne interpretacje najbardziej lubianych kolęd, a także nowych świątecznych pieśni i pastorałek, które wypełniły nasze serca i wprowadziły nas we wspaniały nastrój Świąt Bożego Narodzenia. Występ dzieci spotkał się z bardzo radosnym odbiorem przez słuchaczy, gromadzących się na niedzielnej Eucharystii.
W piątek 19 stycznia dzieci z grupy 5-latków gościły swoje Babcie oraz Dziadków na uroczystości z okazji ich święta. Przedszkolaki od samego rana z niecierpliwością wyczekiwały zaproszonych gości, nie mogąc się doczekać, kiedy zapukają do drzwi. Licznie przybyli: Babcie i Dziadkowie, mieli okazję podziwiać swoje wnuczęta w specjalnie dla nich przygotowanym programie artystycznym. Dzieciaki pod czujnym okiem swoich Pań zaprezentowały wiersz, oraz taniec do piosenki "Twist dla Babci i Dziadka". W przepięknej scenografii oraz wyjątkowej atmosferze, wnuczęta wspaniale wystąpiły przed bliskimi. Następnie przedszkolaki zaprosiły babcie i dziadków na słodki poczęstunek przygotowany przez rodziców, aby w szczególny sposób okazać swoim bliskim szacunek i po raz kolejny podziękować za miłość, cierpliwość i zrozumienie.
Dla wielu Polaków żyjących z dala od kraju, kolędy są wzruszającym symbolem polskości. W naszej tradycji zajmują szczególne miejsce, stając się nieodłącznym elementem świątecznych obyczajów. Wielu z nas trudno wyobrazić sobie bez nich Boże Narodzenie. O polskich kolędach mówił podczas wykładów na paryskiej Sorbonie sam Adam Mickiewicz: Polska kolęda, polska pastorałka jest fundamentem, podwaliną polskiej poezji narodowej.
Wspólne kolędowanie to jedna z najstarszych tradycji świątecznych. W narodowym dorobku kulturalnym zachowało się ponad 500 kolęd i pastorałek. Przypomnijmy sobie wspólnie te najpiękniejsze i najbardziej znane. Z artykułu dowiecie się więcej o ich historii oraz:
Pochodzenia słowa kolęda można doszukiwać się w łacinie. Termin calende w dosłownym tłumaczeniu oznacza pierwszy dzień miesiąca. Już Słowianie określali w ten sposób początek dzień roku, który obchodzili jako święto godowe. Pierwotnie zatem kolęda była całkowicie świecką, radosną pieśnią śpiewaną na powitanie nowego roku. Kolędowanie wywodzi się ze słowiańskiej i rumuńskiej kultury pasterskiej (rum. colindă), początkowo nie miał on żadnego związku z chrześcijaństwem, pierwotnie kolędowanie było związane z symboliką płynnościową i wymianą darów. Dopiero z czasem zaczęły być utrzymywane w konwencji religijnej.
Na początku kolędy były anonimowe, potem pisane i komponowane przez znanych autorów i kompozytorów. Kolędy śpiewano głównie w kościołach, a pastorałki w domach. Pastorałki mają bardziej świecki charakter. To często ludowe scenki, odniesienia do codziennego życia. Nawiązują do ubogich, zwykłych ludzi. Pastorałka, choć podobna w duchu do kolędy, ma bardziej ludowy charakter. Jest to wesoła, często zabawna, pieśń bożonarodzeniowa z elementami folkloru, której głównymi bohaterami są często pasterze. Pastorałki, w odróżnieniu od kolęd, mają lżejszy ton i nie są tradycyjnie wykonywane podczas liturgii kościelnych, ale na różnego rodzaju świeckich zgromadzeniach w okresie Bożego Narodzenia.
W polskim dorobku kulturalnym zachowało się ponad 500 kolęd i pastorałek. W 1843 roku wydano zbiór "Pastorałki i kolędy z melodiami, czyli piosenki wesołe ludu w czasie świąt Bożego Narodzenia po domach śpiewane" autorstwa księdza Michała Mioduszewskiego.
Klimat Bożego Narodzenia z roku na rok pojawia się w przestrzeni publicznej, mediach i sklepach coraz wcześniej. Oficjalnie, zgodnie z liturgią kościoła Katolickiego kolędy można śpiewać od pasterki, czyli uroczystej mszy odbywającej się w nocy z 24 na 25 grudnia i rozpoczynającej obchody świąt Bożego Narodzenia. Zgodnie z kalendarzem liturgicznym, utwory te śpiewane są do święta Chrztu Pańskiego, które jest tzw. świętem ruchomym i przypada w pierwszą niedzielę po święcie Trzech Króli. Warto jednak podkreślić, że polska tradycja dopuszcza śpiewanie kolęd aż do święta Ofiarowania Pańskiego, znanego także pod nazwą Matki Boskiej Gromnicznej, które ma miejsce 2 lutego.
tags: #twist #koleda #dla #dzieci
Znaczenie prezentów – czy naprawdę podarunki są takie ważne?
W obecnych czasach, gdy dostęp do wszystkiego jeszcze nigdy nie był taki prosty, a sklepowe półki uginają się od przeróżnych przedmiotów, ciężko jest znaleźć coś, co nada się na prezent i uszczęśliwi drugą osobę. Wiele rzeczy obdarowany może po prostu kupić sobie sam, tak więc kupowanie komuś dziesiątego krawata, czy nowej patelni, zdaje się powoli tracić sens. Znaczenie podarunków ewoluowało i dzisiaj obdarowany oczekuje raczej rzeczy, która go zaskoczy i będzie absolutnie wyjątkowa. Może niech to będzie coś, na co nigdy by nie wpadł i nie domyśliłby się, że dostanie właśnie to?! Pozytywne zaskoczenie, radość, wdzięczność i wzruszenie, to emocje które idealnie określają to, jaki powinien być prezent idealny, na miarę XXI wieku.
Copyright ©2021 | niebanalne-prezenty.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone.