Szopka krakowska to unikatowe dzieło sztuki i ważny element polskiego dziedzictwa kulturowego, wpisany na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego oraz Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. Jej bogato zdobione, wielowieżowe sceny nawiązują architekturą do zabytków Krakowa, przedstawiając misterium Bożego Narodzenia.
Tradycja budowania szopki krakowskiej wywodzi się z jasełek, które organizowano w okresie Bożego Narodzenia w kościołach. Najstarsze figurki jasełkowe przechowywane w Krakowie pochodzą z XIV wieku i znajdują się w kościele św. Andrzeja. W II połowie XIX wieku wykształciły się charakterystyczne cechy architektoniczne, odróżniające szopki krakowskie od innych. Wpływ na nie miały wzorce zabytkowych krakowskich budowli, głównie kościołów, co dostarczało twórcom bogatego źródła inspiracji.
Wykształciła się szopka w formie smukłej budowli z dominującymi wieżami. Twórcami tej oryginalnej formy byli murarze i pracownicy budowlani z krakowskich przedmieść: Krowodrzy, Zwierzyńca, Czarnej Wsi, Grzegórzek, Ludwinowa. Sezonowość ich zawodu sprzyjała poszukiwaniu dodatkowych źródeł zarobku w okresie jesienno-zimowym. Wykonywali oni szopki w dwóch rozmiarach: małe, o figurkach nieruchomych - przeznaczone na sprzedaż, oraz duże, będące przenośnymi teatrzykami przeznaczonymi do odgrywania przedstawień kukiełkowych przez zespoły kolędnicze. Ten typ szopek jest całkowicie unikatowy i występował wyłącznie w Krakowie.
Szopka krakowska znacznie różni się od betlejemskich stajenek. Musi być budowlą wieżową i zawierać charakterystyczne dla architektury Krakowa detale. Najczęściej szopki są budowane na wzór krakowskich kościołów. Szopkarze chętnie odtwarzają fronton bazyliki Mariackiej oraz wieże i kopuły katedry na Wawelu. Tożsamość szopki podkreślają symbole Krakowa i Polski: monogram K, orzeł w koronie, flagi biało-niebieska i biało-czerwona.
Centralne miejsce w szopce zajmuje scena Bożego Narodzenia. Oprócz Świętej Rodziny w szopkach umieszczane są postacie ewangeliczne: Trzej Królowie, Pastuszkowie ze swoją trzodą, Aniołowie grający na instrumentach, król Herod, jak również postacie z krakowskich legend: Lajkonik z włóczkami, Pan Twardowski na księżycu, Smok Wawelski. Szopkę zaludniają postacie ważne dla historii Polski: Kościuszko z kosynierami, błazen Stańczyk, Jan Paweł II, królowie i biskupi, a także anonimowi rycerze, żacy oraz figury charakterystyczne dla obrzędowości ludowej: Śmierć, Diabeł, kolędnicy z Turoniem, Żyd, roztańczone pary w strojach krakowskich i góralskich.
Współczesna szopka straciła część swoich znaczeń obrzędowych, lecz nieodmiennie zachwyca kunsztem i precyzją wykonania, pomysłowością twórców, wizją artystyczną, w której kontemplacja religijna spotyka się z miłością do Krakowa.
Konkurs na Najpiękniejszą Szopkę Krakowską organizowany jest od 1937 roku. Po przerwie spowodowanej wybuchem wojny konkurs wznowiono w 1945 roku. Od tej pory konkursy są organizowane nieprzerwanie co roku w każdy pierwszy czwartek grudnia. Wyniki ogłaszane są w następującą po czwartek niedzielę. Organizatorem konkursu jest Muzeum Krakowa.
Szopki oceniane są przez Sąd Konkursowy w ramach czterech kategorii wiekowych (dzieci, młodzież, seniorzy oraz całe rodziny) oraz czterech grup wielkości (duże, średnie, małe i miniaturowe). W trakcie obrad jury ocenia: tradycyjność, architekturę, kolorystykę, lalki i narracyjność, elementy ruchome i światło, nowatorstwo, dekoracyjność i ogólne wrażenie estetyczne.
W krakowskiej szopce, obok głównej sceny Bożego Narodzenia, można odnaleźć przeróżne postaci, które odzwierciedlają otaczającą rzeczywistość. W konkursowych szopkach odbijają się powojenne czasy stalinowskiej represji, trudne lata stanu wojennego, wejście Polski do Unii Europejskiej, wybór Polaka Karola Wojtyły na papieża, ale także zanieczyszczenie powietrza czy strajki. Dzięki dodaniu figurek, symbolicznych ornamentów i haseł, twórca szopki zwraca naszą uwagę na pewne sytuacje, które budują narrację i nasuwają skojarzenia.
Szopkarze przypominają o ważnych rocznicach państwowych, jubileuszach znanych Polaków. Wykład Izabeli Okręglickiej w Celestacie pt. „Szopka krakowska - wyjątkowy kalendarz społeczny i kulturalny” przybliżał, jak od początku trwania konkursów na najpiękniejszą szopkę przez lata zmieniały się akcenty społeczne i kształtowała wrażliwość szopkarzy na otaczającą ich rzeczywistość.
Muzeum Krakowa regularnie organizuje wystawy pokonkursowe, prezentując dzieła najlepszych szopkarzy. Jedną z takich wystaw była ekspozycja w Celestacie, prezentująca szopki, które wzięły udział w konkursie. W Galerii Sztuki „i” (ul. Rynek 14) można było zobaczyć „Szopkę krakowską” autorstwa Andrzeja Koska.
W ramach projektu „Fenomen szopkarstwa krakowskiego - od tradycji do listy UNESCO” organizowane są wykłady i warsztaty. W grudniu odbywa się akcja "Spacerem wokół szopki", podczas której tradycyjne budowle bożonarodzeniowe pojawiają się w witrynach sklepów, hoteli, restauracji i galeriach handlowych. Największe szopki umieszczane są w podświetlonych, wolno stojących gablotach na krakowskich placach i skwerach. Organizatorzy zapraszają do spacerów szlakiem wystawionych szopek, oferując spacerownik z mapą lokalizacji.
Warsztaty szopkarskie dla dzieci i młodzieży, organizowane m.in. w Galerii Bronowice, pozwalają najmłodszym zapoznać się z historią oraz kolejnymi etapami budowy szopki krakowskiej, a także charakterystycznymi metodami i technikami ich powstawania.
Twórcami szopek są osoby w różnym wieku i o różnym statusie zawodowym. Andrzej Kosek, krakowski szopkarz z Andrychowa, kontynuuje rodzinną tradycję, którą zaszczepił w nim ojciec, Tadeusz Kosek. Od dwudziestu lat regularnie wykonuje szopki krakowskie, które znajdują uznanie odbiorców. W wolnych chwilach pan Andrzej oddaje się swojej drugiej pasji, jaką jest wędkowanie - zawsze lubił bezpośredni kontakt z naturą.
Przygotowania do konkursu niejednokrotnie trwają wiele miesięcy, a nawet lat. Konstrukcje szopek najczęściej wykonane są z drewna, dykty i tektury, a do ich ozdabiania wykorzystuje się kolorowy papier, bibułę i staniol - wielokolorową, błyszczącą, metaliczną folię. Architektura szopek nawiązuje do zabytkowej architektury Krakowa i stanowi jej twórczą interpretację, w której wyraża się wyobraźnia artystów.
tags: #szopka #krakowska #na #zywo
Znaczenie prezentów – czy naprawdę podarunki są takie ważne?
W obecnych czasach, gdy dostęp do wszystkiego jeszcze nigdy nie był taki prosty, a sklepowe półki uginają się od przeróżnych przedmiotów, ciężko jest znaleźć coś, co nada się na prezent i uszczęśliwi drugą osobę. Wiele rzeczy obdarowany może po prostu kupić sobie sam, tak więc kupowanie komuś dziesiątego krawata, czy nowej patelni, zdaje się powoli tracić sens. Znaczenie podarunków ewoluowało i dzisiaj obdarowany oczekuje raczej rzeczy, która go zaskoczy i będzie absolutnie wyjątkowa. Może niech to będzie coś, na co nigdy by nie wpadł i nie domyśliłby się, że dostanie właśnie to?! Pozytywne zaskoczenie, radość, wdzięczność i wzruszenie, to emocje które idealnie określają to, jaki powinien być prezent idealny, na miarę XXI wieku.
Copyright ©2021 | niebanalne-prezenty.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone.