Szopka bożonarodzeniowa jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli świąt. Jej korzenie sięgają XIII wieku i działalności franciszkanów. Za twórcę pierwszej szopki uznaje się św. Franciszka z Asyżu, który w 1223 roku w Greccio zaaranżował scenę Narodzenia Pańskiego. Z czasem zwyczaj ten rozprzestrzenił się w Europie, a w Polsce przyjął się już pod koniec średniowiecza.
Pierwotnie kościelne ekspozycje przekształciły się w widowiska bożonarodzeniowe, inspirowane francuskimi przedstawieniami marionetkowymi. Sceny w szopkach zaczęły nabierać ruchu i teatralnego charakteru. Stopniowo wprowadzano również elementy satyryczne i komiczne, które przyciągały coraz większą liczbę widzów, choć budziły również kontrowersje. W 1738 roku Kościół zakazał wystawiania jasełek w świątyniach, pozostawiając jedynie statyczne szopki. Właśnie wtedy narodziła się szopka ludowa - kukiełkowa, z narracją i wątkami świeckimi. Od tej pory przedstawienia odgrywali kolędnicy, tworząc przenośne teatrzyki kukiełkowe.
W XIX wieku szopki zyskały ogromną popularność, zwłaszcza w Krakowie, Warszawie i Lwowie. Łączyły sceny narodzin Chrystusa z motywami humorystycznymi i realistycznymi, w których pojawiali się pasterze, diabeł, śmierć czy postacie z życia codziennego. Szczególne miejsce w tej tradycji zajmuje szopka krakowska, powstała w połowie XIX wieku. Jej twórcami byli głównie murarze i cieśle, którzy zimą budowali miniaturowe budowle wzorowane na architekturze Krakowa, z wieżami, kopułami i błyszczącymi dekoracjami. Wnętrza zdobiono scenami Bożego Narodzenia oraz postaciami mieszczan, rzemieślników i pasterzy w strojach ludowych. W 1937 roku w Krakowie zorganizowano pierwszy konkurs szopek, który na stałe wpisał się w pejzaż miasta.
Tradycja szopkarska rozwijała się w różnych regionach Polski, w tym na Żywiecczyźnie, łącząc wątki religijne z lokalną kreatywnością i obrazem codziennego życia społeczności.
Od 6 grudnia 2025 do 4 stycznia 2026 roku w Atrium na Zamku - w głównej siedzibie Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej - można podziwiać wyjątkową wystawę „Szopki - tradycja w miniaturze”. Na czasowej ekspozycji zaprezentowano ponad 20 szopek z kolekcji etnograficznej muzeum, wykonanych przez twórców pochodzących między innymi z Bielska-Białej oraz Żywiecczyzny. Wystawa jest spotkaniem z historią i lokalną tożsamością.
Na wystawie oglądać można szopki o różnorodnych formach i funkcjach - od kolędniczych i kukiełkowych po statyczne realizacje przeznaczone do domowej dekoracji. Najstarsze obiekty pochodzą z przełomu XIX i XX wieku, a najmłodsze z lat 90. XX wieku. Wiele z nich trafiło do muzeum dzięki konkursom sztuki ludowej i plastyki obrzędowej.
Szczególną uwagę na wystawie zwracają dwie szopki Janusza Frączka z Bielska-Białej, wykonane w stylu krakowskim, ale wyraźnie nawiązujące do lokalnej architektury. W ich konstrukcji odnaleźć można elementy bielskiego zamku, ratusza w Białej, katedry św. Mikołaja oraz willi Sixta. Te niezwykłe realizacje ukazują bogactwo i różnorodność tradycji szopkarskiej, łącząc motywy religijne z lokalnym dziedzictwem architektonicznym.
Najstarsza szopka w zbiorach bielskiego muzeum pochodzi prawdopodobnie z przełomu XIX i XX wieku i została wykonana w Godziszce w gminie Buczkowice przez nieznanego twórcę. Jest to drewniana szopka w formie budowli z trzema wieżami, pomalowana na czerwono, ciemnoniebiesko i srebrno. W środku znajduje się scena z żłóbkiem, Świętą Rodziną oraz postaciami ludzi i zwierząt. Szopka służyła do kolędowania, o czym świadczą metalowe uchwyty umieszczone na jej bocznych ściankach oraz otwór na świeczkę.
Wśród najstarszych obiektów uwagę przyciąga również szopka Józefa Mędrzaka ze Straconki, dzisiejszej dzielnicy Bielska-Białej. Artysta wykonał ją w formie budynku z trzema wieżami zwieńczonymi złotymi, cebulastymi kopułami, nawiązującymi do wschodniej architektury sakralnej. Wewnątrz znajduje się scena z figurkami ludzi i zwierząt oddających hołd Dzieciątku Jezus. Pod sceną zamontowano mechanizm sprężynowy poruszający wybrane figurki. Szopka tworzy komplet z ręcznie wykonaną drewnianą latarnią.
Na wystawie zaprezentowano również prace innych wybitnych twórców:
W okresie przedświątecznym, tuż przed tegorocznymi Świętami Bożego Narodzenia, sprzed zabytkowego, drewnianego kościółka św. Apostołów Piotra i Pawła w Mikuszowicach powstała żywa szopka. Figura Maryi została uzupełniona o św. Józefa i Dzieciątko Jezus w żłóbku. Obok znajduje się klęcznik, umożliwiający spokojne zatrzymanie się na modlitwę.
W szopce znalazły się żywe zwierzęta: koza Mikołaj, dwie owieczki, dwa króliki belgijskie - Puszek i Pani Puszkowa, a także gęsi i ozdobny drób. Jest to inicjatywa, która ma na celu przybliżenie atmosfery betlejemskiej nocy i stworzenie przestrzeni do rodzinnego przeżywania Świąt.
Inicjatorem żywej szopki jest Piotr Pawicki, który czerpał inspirację z żywych szopek w Strumieniu i Mazańcowicach. Pomysł zrodził się kilka lat temu z obserwacji i chęci stworzenia podobnego miejsca w swojej parafii. Realizacja przedsięwzięcia wymagała stworzenia konstrukcji, zdobycia materiałów budowlanych i pozyskania zwierząt.
W prace zaangażowało się kilkunastu parafian, a całość trwała około miesiąca do półtora. Wielkie podziękowania należą się Dawidowi Błachutowi, właścicielowi firmy "Laweta Bielsko", który nieodpłatnie pomógł w transporcie elementów konstrukcyjnych. Wsparciem służyła także żona Piotra, Monika, która przejęła wiele przedświątecznych obowiązków domowych.
Szopka cieszy przede wszystkim dzieci, ale także dorosłych. Największą radością dla pomysłodawcy jest widok dzieci spędzających rodzinnie wolny czas. Parafianie proszą zwiedzających o niekarmnienie zwierząt, które otrzymują świeżą paszę i wodę dwa razy dziennie. Mają określoną dietę, a jej zmiana może być dla nich szkodliwa. Kiedy pracownicy są na miejscu, mają przygotowaną marchewkę i pozwalają na podawanie jej zwierzętom.
Ks. proboszcz Grzegorz Klaja podkreśla, że żywa szopka to wydarzenie, które pokazuje życie, wymaga ludzkiej integracji i ogromnego nakładu pracy. Budzi nadzieję na włączenie się osób, które jeszcze nie są związane z życiem parafii. Takie przedsięwzięcia pozwalają lepiej zrozumieć tajemnicę Wcielenia i dotrzeć do istoty rzeczy, przemawiając do ludzi w zrozumiały, współczesny sposób.
Mikuszowicką szopkę można odwiedzać codziennie od około 8:00 (po porannej Mszy św. o 7:00) do 18:00, aż do niedzieli 7 stycznia. Tego dnia po Mszy św. odbędzie się specjalne wydarzenie.
Znaczenie prezentów – czy naprawdę podarunki są takie ważne?
W obecnych czasach, gdy dostęp do wszystkiego jeszcze nigdy nie był taki prosty, a sklepowe półki uginają się od przeróżnych przedmiotów, ciężko jest znaleźć coś, co nada się na prezent i uszczęśliwi drugą osobę. Wiele rzeczy obdarowany może po prostu kupić sobie sam, tak więc kupowanie komuś dziesiątego krawata, czy nowej patelni, zdaje się powoli tracić sens. Znaczenie podarunków ewoluowało i dzisiaj obdarowany oczekuje raczej rzeczy, która go zaskoczy i będzie absolutnie wyjątkowa. Może niech to będzie coś, na co nigdy by nie wpadł i nie domyśliłby się, że dostanie właśnie to?! Pozytywne zaskoczenie, radość, wdzięczność i wzruszenie, to emocje które idealnie określają to, jaki powinien być prezent idealny, na miarę XXI wieku.
Copyright ©2021 | niebanalne-prezenty.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone.