Środa Wielkopolska, miasto o bogatej historii, od wieków stanowiło ważny ośrodek administracyjny, gospodarczy i społeczny. Położenie w Koronie Królestwa Polskiego, a następnie w województwie kaliskim, determinowało jego rozwój jako ośrodka królewskiego. W podziale fizycznogeograficznym miasto znajduje się w Mezoregionie Równina Wrzesińska, będącym częścią Pojezierza Wielkopolskiego. Krajobraz tworzą tu młodoglacjalne równiny morenowe, a przez miasto przepływają rzeki Maskawa i Struga Średzka.
Pierwsze ślady bytności człowieka na ziemi średzkiej sięgają okresu starszej epoki kamienia. Znane są stanowiska kultur świderskiej, komornickiej i janisławickiej. W epoce brązu, około 3700 lat p.n.e., na tych terenach osiedliły się ludy posługujące się już metalem, czego dowodem są ślady kultury unietyckiej. Później funkcjonowała tu kultura trzciniecka, a od około 600 r. p.n.e. kultura łużycka, która znacząco zagęściła sieć osadniczą w dorzeczu Maskawy i Miłosławki. Na przełomie er stanowiska te zastąpiła kultura przeworska, tworząc tzw. „średzki zespół osadniczy”. Dogodna lokalizacja przy szlaku komunikacyjnym wzdłuż Maskawy sprawiła, że tędy biegła jedna z nitek szlaku bursztynowego, czego dowodem mogą być znajdowane paciorki egipskie.
Wczesnośredniowiecznym ośrodkiem administracyjnym na tym terenie był gród w Gieczu, który w X wieku stał się centrum piastowskiego patrymonium. Gród ten, wymieniany przez Galla Anonima, był jednym z ważniejszych grodów w początkach państwa Piastów. W tym okresie zaczęła się również wyróżniać południowa część opola gieckiego, gdzie dominującą rolę zyskiwała Środa - handlowa osada otwarta. Prawdopodobnie na początku XI wieku w centrum osady stanął kamienny kościół pw. św. Po interwencji czeskiej w 1039 roku, Giecz został odbudowany i pod koniec XI wieku stał się siedzibą kasztelanii.
Dokładna data lokacji Środy Wielkopolskiej pozostaje nieznana, jednak powszechnie przyjmuje się, że nastąpiła ona między 1253 a 1281 rokiem. Prawdopodobnie miasto zostało lokowane na prawie magdeburskim. Lokacja, dokonana na tzw. „korzeniu”, pozwoliła na swobodne zaplanowanie rynku i sieci ulic. Centrum miasta stanowił plac o bokach 70 metrów, położony na zachód od dawnej osady. Na północ od placu wzniesiono drewnianą farę miejską, a na sąsiednim wzgórzu zamek starosty. Miejskie założenie obwarowano murem, którego istnienie potwierdzają dokumenty z 1411 roku. Przypuszcza się, że fortyfikacje powstały pod koniec XIII wieku. W obrębie murów znajdował się także kościół pw. św. Miasto posiadało trzy bramy, za którymi rozwinęły się przedmieścia.
Po wiecu dzielnicowym w Gieczu w 1253 roku, Środa znalazła się wraz z kasztelanią giecką w księstwie kaliskim. Wśród starostów tenutowych zasłynęli m.in. A. Pampowski i H. Gostomski. Fundatorem nowej fary, zbudowanej w latach 1423-1428 i podniesionej do rangi kolegiaty, był Władysław Jagiełło. Od 1419 roku Środa była stałym miejscem sejmików ziemskich dla województw kaliskiego i poznańskiego, a pierwszy odnotowany sejmik odbył się w 1378 roku. Po unii lubelskiej sejmik średzki, obok krakowskiego, dysponował znaczącą siłą polityczną. Na sejmiku przedsejmowym w 1534 roku uchwalono najstarsze znane instrukcje poselskie w języku polskim.
W czasie wojny trzynastoletniej Środa wystawiła 20 pieszych na odsiecz oblężonej załodze Malborka. Królewszczyzna obejmowała miasto z przedmieściami i folwarkiem. Od lokacji miasta do połowy XVI wieku liczba mieszkańców stopniowo wzrastała, osiągając około 2 tysięcy. Rozwijało się rzemiosło, a pod koniec XVI wieku działało 98 rzemieślników, reprezentujących m.in. rzeźników, szewców i szynkarzy. Funkcjonował młyn konny, a od XVI wieku wzmiankowane są wiatraki. Pomyślny rozwój miasta przerwał potop szwedzki, podczas którego zniszczeniu uległo około 65% domów.
Po II rozbiorze Polski, w 1793 roku, do Środy wkroczyła armia pruska, włączając miasto do zaboru pruskiego. W 1796 roku dokonano rozbiórki murów miejskich. Zlikwidowano średzkie kościoły pw. Św. Ducha, Wszystkich Świętych i pw. św. Idziego. W 1815 roku władze pruskie sekularyzowały klasztor. W ciągu stu lat liczba ludności wzrosła niemal sześciokrotnie, osiągając w 1900 roku około 6 tysięcy mieszkańców. Wzrastała mniejszość żydowska, a od XIX wieku osiedlali się ewangelicy. Mieszkańcy Środy aktywnie uczestniczyli w powstaniach narodowych: wielkopolskim 1794 i 1806 roku, Wiośnie Ludów 1848 roku oraz powstaniu styczniowym. W okresie napoleońskim wybitną postacią był gen. Jan Henryk Dąbrowski. W czasie powstania wielkopolskiego 1848 roku obóz powstańczy liczył około 9 tysięcy żołnierzy. W trakcie powstania styczniowego utworzono województwo średzkie. Działalność organicznikowską na rzecz zachowania polskości prowadzili księża kolegiaccy, w tym ks. A. Szamarzewski.
Rozwój Środy w XIX i na początku XX wieku przebiegał w trzech kierunkach: w stronę stacji kolejowej i cukrowni, wzdłuż Przedmieścia Poznańskiego Nowego oraz ulic Dąbrowskiego, Żwirki i Wigury oraz Wrzesińskiej. W początkach XIX wieku dominowali szewcy, posiadający 40 warsztatów. Wraz z rewolucją przemysłową, budową cukrowni (uruchomionej w 1880 r.) i rozwojem kolei wąskotorowej, znaczenie rzemiosła malało. W 1885 roku powstała pierwsza mleczarnia. W systemie oświaty funkcjonowały szkoły katolicka, ewangelicka i żydowska, a także szkoły prywatne i zawodowe. W latach 1908-1911 zbudowano nowy gmach szkoły katolickiej.
Wielki wysiłek zbrojny włożyła Środa w powstanie wielkopolskie, formując kompanię ochotniczą i batalion średzki. Ks. M. Meissner odegrał kluczową rolę w organizacji władz powstańczych. Działania zbrojne I wojny światowej nie miały istotnego wpływu na liczbę mieszkańców. W okresie II RP liczba mieszkańców wzrosła do ponad 10 tysięcy, a liczba domów do 699. Rozbudowywano nowe dzielnice. Największym zakładem przemysłowym była cukrownia, rozbudowana w latach 1926-1930. Powstały także rzeźnia i tkalnia. Funkcjonowały młyny, przedsiębiorstwa ślusarsko-kowalskie oraz liczne mniejsze zakłady rzemieślnicze. W latach 1926-1928 zbudowano system kanalizacji, a w 1933 roku oddano sieć hydrantów. W 1914 roku wybudowano szpital miejski.
15 sierpnia jest datą szczególną dla Środy Wielkopolskiej, łączącą obchody rocznicy Bitwy Warszawskiej, Święto Wojska Polskiego oraz rocznicę powstania NSZZ „Solidarność”. Uroczystości rozpoczynają się od Mszy Świętej w intencji Ojczyzny w Kolegiacie, która dla parafii kolegiackiej jest jednocześnie uroczystością odpustową z okazji Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Po mszy poczty sztandarowe, przedstawiciele władz samorządowych, organizacji pozarządowych, uczniowie szkół i zaproszeni goście udają się na cmentarz, aby złożyć wiązanki kwiatów na Kwaterze Powstańców Wielkopolskich. Uczestnikom towarzyszy Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej.
Część rozrywkowa obchodów przenosi się do Parku Łazienki. Program artystyczny obejmuje koncerty, występy dla dzieci oraz pokazy. W ostatnich latach podczas obchodów wystąpiły takie gwiazdy jak Zbigniew Wodecki, Elektryczne Gitary czy zespół IRA, które prezentowały swoje największe przeboje. Dla najmłodszych przygotowywane są programy animacyjne, takie jak „Zagadki Detektywa Móżdżyńskiego”, a także atrakcje rekreacyjne. Organizowane są także pokazy Zumby czy koncerty muzyki „Muzyki Wolności” w wykonaniu Jerzego Kosińskiego i przyjaciół, upamiętniające rocznicę powstania „Solidarności”.
Bitwa Warszawska, stoczona w dniach 13-25 sierpnia 1920 roku, była kluczowym momentem wojny polsko-bolszewickiej, decydującym o zachowaniu niepodległości przez Polskę i przekreślającym plany rozprzestrzenienia rewolucji bolszewickiej na Europę Zachodnią. Jest ona uznawana za jedną z najważniejszych bitew w historii świata. Obchody tej rocznicy w Środzie Wielkopolskiej są okazją do upamiętnienia tego historycznego zwycięstwa oraz do wspólnego świętowania przez mieszkańców.
Warto zaznaczyć, że 15 sierpnia to dzień szczególny również dla działaczy ruchu ludowego, którzy obchodzą tego dnia Święto Czynu Chłopskiego, nawiązując do roli chłopów w Bitwie Warszawskiej i faktu, że premierem RP był wówczas Wincenty Witos.
W ostatnich latach obchody rocznicy Bitwy Warszawskiej w Wielkopolsce miały szeroki zasięg, obejmując również inne miejscowości, takie jak Raszków, Czarnków, Kościan, Ostrów Wielkopolski, Turek, Rawicz, Krobi i Szamotuły, gdzie odbywały się uroczystości patriotyczne, odsłaniano obeliski i tablice pamiątkowe.
tags: #rocznica #bitwy #warszawskiej #sroda #wielkopolska
Znaczenie prezentów – czy naprawdę podarunki są takie ważne?
W obecnych czasach, gdy dostęp do wszystkiego jeszcze nigdy nie był taki prosty, a sklepowe półki uginają się od przeróżnych przedmiotów, ciężko jest znaleźć coś, co nada się na prezent i uszczęśliwi drugą osobę. Wiele rzeczy obdarowany może po prostu kupić sobie sam, tak więc kupowanie komuś dziesiątego krawata, czy nowej patelni, zdaje się powoli tracić sens. Znaczenie podarunków ewoluowało i dzisiaj obdarowany oczekuje raczej rzeczy, która go zaskoczy i będzie absolutnie wyjątkowa. Może niech to będzie coś, na co nigdy by nie wpadł i nie domyśliłby się, że dostanie właśnie to?! Pozytywne zaskoczenie, radość, wdzięczność i wzruszenie, to emocje które idealnie określają to, jaki powinien być prezent idealny, na miarę XXI wieku.
Copyright ©2021 | niebanalne-prezenty.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone.