Sejm Rozbiorowy z 1773 roku stanowi jeden z najbardziej tragicznych i zarazem kluczowych momentów w historii Polski. Zwołany pod przymusem państw zaborczych, stał się symbolem utraty niepodległości, ale także miejscem, gdzie mimo wszystko podjęto próby reform mających na celu modernizację państwa. Wydarzenia te, choć bolesne, odcisnęły niezatarte piętno na polskiej tożsamości narodowej i miały dalekosiężne konsekwencje dla przyszłości narodu.
Po zajęciu przez Prusy i Austrię fragmentów ziem polskich, ogarniętych partyzantką barską, caryca Katarzyna II podjęła ostateczną decyzję o rozbiorze Rzeczypospolitej z udziałem pozostałych mocarstw Europy Środkowej. 5 sierpnia 1772 roku w Petersburgu podpisano traktat rozbiorowy, na mocy którego Rzeczpospolita utraciła łącznie 211 tysięcy kilometrów kwadratowych swojego terytorium.
Polska znajdowała się w niezwykle skomplikowanej sytuacji politycznej i militarnej. Z jednej strony potężne sąsiednie mocarstwa, takie jak Rosja, Prusy i Austria, przejawiały rosnącą agresję i dążyły do osłabienia jej suwerenności. Z drugiej strony, kraj zmierzał ku całkowitemu upadkowi wewnętrznemu, charakteryzującemu się chaosem, słabością władzy wykonawczej i powszechnym kryzyisem gospodarczym. W tej sytuacji, decydując się na akceptację rozbiorów, posłowie stanęli przed trudnym dylematem: walczyć z zaborcami, ryzykując całkowite zniknięcie Polski z mapy Europy, czy też przystać na narzucone warunki, licząc na przetrwanie resztek suwerenności i nadzieję na przyszłe odrodzenie.
W okresie poprzedzającym Sejm Rozbiorowy, stan Rzeczypospolitej był fatalny. Już od schyłku XVII wieku Polska nie była państwem suwerennym. W okresie rządów dynastii saskiej stała się protektoratem Rosji, która miała gwarantować jej wolność i bezpieczeństwo. W rzeczywistości pod piękną frazeologią kryła się brutalna dominacja polityczna i chaos. Fakt, że „Polska nierządem stoi”, był szczególnie widoczny pod koniec lat sześćdziesiątych XVIII wieku, w okresie Konfederacji Barskiej. Wojna domowa, podczas której siły konfederacji barskiej starały się zerwać rosyjską kontrolę nad Polską, pozostawiła kraj wyniszczony. Niedawna Koliszczyzna przyczyniła się do dalszego osłabienia pozycji Polski. Na dodatek, wspierany przez Rosję król Stanisław August Poniatowski był uważany równocześnie za zbyt słabego, jak i za niezależnie myślącego, co ostatecznie sprawiło, że rosyjski dwór uznał, iż użyteczność Polski jako protektoratu wyczerpała się.
Państwa zaborcze oficjalnie usprawiedliwiły swoje postępowanie koniecznością zadośćuczynienia za szkody wyrządzone przez kłopotliwego sąsiada oraz przywrócenia pokoju w Polsce poprzez interwencję militarną. Konfederacja Barska dostarczyła pożytecznej wymówki. Próba porwania króla Augusta przez konfederatów barskich 3 listopada 1771 roku dała trzem dworom pretekst do przekonania opinii publicznej o „polskiej anarchii” oraz potrzebie wkroczenia w celu „uratowania” kraju i jego obywateli.
19 kwietnia 1773 roku na żądanie zaborców powołano w Warszawie Sejm Rozbiorowy, którego celem było zatwierdzenie cesji zabranych ziem Rzeczypospolitej. Marszałkiem sejmu został Adam Poniński, szlachcic pozostający na utrzymaniu rosyjskim i w pełni lojalny Katarzynie II. Przeciwko niemu uformowała się opozycja z posłami Tadeuszem Reytanem i Tadeuszem Korsakiem na czele.
Sejm został zwołany na 19 kwietnia 1773 roku na wcześniejsze żądanie rosyjskiego posła nadzwyczajnego i ministra pełnomocnego Otto Magnusa von Stackelberga, posła pruskiego Gédéona Benoît i austriackiego Karla Reviczkyego, którzy zamierzali przeprowadzić legalizację rozbiorów przez sejm. Już 16 kwietnia, 60 przekupionych posłów i 9 senatorów zawiązało konfederację, aby nie dopuścić do zerwania sejmu poprzez zastosowanie zasady liberum veto. Uchwały konfederacji stanowione były większością głosów. Marszałkiem konfederacji koronnej został całkowicie oddany Rosji Adam Poniński. Jako marszałka konfederacji Wielkiego Księstwa Litewskiego wyznaczono Michała Hieronima Radziwiłła. Marszałkami sejmu byli Adam Poniński i Michał Hieronim Radziwiłł.
Obradujący na Zamku Królewskim w Warszawie, posłowie byli otoczeni asystą wojska rosyjskiego. Posłowie Tadeusz Rejtan i Samuel Korsak stanęli na czele opozycji przeciwko sejmowi pod węzłem konfederacji i marszałkowi Ponińskiemu. Wsparli ich posłowie Franciszek Jerzmanowski, Stanisław Kożuchowski, Rupert Dunin, Jan Tymowski, Józef Zaremba, Michał Radoszewski, Ignacy Suchecki, Tadeusz Wołodkowicz, Stanisław Bohuszewicz. Na nic zdało się wykradzenie przez Reytana laski marszałkowskiej, co miało uniemożliwić rozpoczęcie obrad. Nikły opór ostatecznie złamały egzekucje wojskowe w domach oponentów, groźba rozszerzenia rozbiorów o centralne ziemie Polski i spalenia Warszawy w przypadku jego kontynuacji.
Poniński i poseł rosyjski w Warszawie Otto Magnus von Stackelberg przyjęli wobec posłów taktykę przekupstwa i zastraszania. Wysuwano groźby rozszerzenia rozbiorów o centralne ziemie Rzeczypospolitej i spalenia Warszawy, część senatorów została aresztowana i zesłana w głąb Rosji.
W sali sejmowej odbyła się znana scena, uwieczniona na obrazie Jana Matejki. Reytan położył się na progu drzwi wejściowych do Sali obrad, zapowiadając, że nie wpuści nikogo, ponieważ złamana została zasada wolnego sejmu. Jego bohaterski opór, uznawany za jedną z ostatnich pozytywnych prób zastosowania liberum veto, nie przeszkodził jednak w ratyfikacji I rozbioru przez Sejm.
21 kwietnia 1773 roku Tadeusz Reytan własnym ciałem próbował zagrodzić wyjście z sali posłom idącym parafować dokumenty potwierdzające dokonanie I rozbioru Polski, wołając: „Kto kocha Boga, kto wierny ojczyźnie, niech jej dziś nie odstępuje, wszak widzicie, że tu idzie o zniszczenie praw jej najdroższych”.
Posłowie Franciszek Jerzmanowski i Stanisław Kożuchowski wydali manifest przeciwko ratyfikacji traktatów podziałowych i próbowali go oblatować (wpisać do akt) w grodzie warszawskim. Gród, związany zakazem generalności (władz) konfederacji, manifestu nie przyjął.
Mimo heroicznego oporu, mimo desperackich gestów, takich jak próba Reytana, sejm nie uległ. Sejm od samego początku został uznany jako skonfederowany. Wykorzystano sytuację, że do takiego sejmu mogli dołączyć tylko ci, którzy popierali konfederację, a więc zamierzenia organizatorów sejmu.
30 września 1773 roku sejm zatwierdził traktat rozbiorowy. W wyniku rozbioru Rzeczpospolita Obojga Narodów straciła około 211 000 km² (30% swojego terytorium, o powierzchni około 733 000 km²) zamieszkałych przez około 4-5 milionów osób (około jednej trzeciej z 14 milionów zamieszkujących kraj przed rozbiorem).
Poza zatwierdzeniem traktatu rozbiorowego, sejm przeprowadził także liczne reformy. Ustanowiono Radę Nieustającą, która między sejmem a sejmem zastępowała władzę wykonawczą. Choć błędna, magistratura ta przyzwyczaiła naród do rządu. Najzbawienniejszym zapewne było powołanie Komisji Edukacji Narodowej - pierwszego w Europie ministerstwa oświaty. Polityka fiskalna także została zreformowana, wprowadzając cło generalne oraz powszechny i jednolity podatek (podymne). Dochody z podatków miały zostać przeznaczone na utrzymanie wojska. Uchwalono, że liczebność wojska będzie zwiększona do 30 000, choć cel ten nie został nigdy w pełni zrealizowany. Szlachta uzyskała oficjalne pozwolenie na zajmowanie się handlem i rzemiosłem.
Podczas obrad sejmu grodzieńskiego w 1793 roku, ratyfikowano dwa traktaty rozbiorowe. Do prawdziwej batalii doszło natomiast przy traktacie z Prusami. Jego ratyfikacja, po długim oporze, odbyła się dopiero 23 września, kiedy grodzieński zamek został otoczony przez rosyjskie wojsko. Zawarty przez sejm grodzieński polsko-rosyjski układ z 16 października pozbawiał Rzeczpospolitą resztek suwerenności. Zarówno międzynarodowe umowy Rzeczypospolitej, jak i zmiany ustroju państwa musiały uzyskać wcześniejszą zgodę Moskwy.
Choć terytorium przejęte przez Prusy było najmniejsze, to ze względu na jego duże znaczenie strategiczne i stopień rozwinięcia, rozbiór był dużym sukcesem Fryderyka II. Prusy uzyskały kontrolę nad ujściem Wisły do morza, co miało fundamentalne znaczenie ekonomiczne. Austria zaanektowała tereny obejmujące Galicję o powierzchni 83 000 km². W obrębie zaboru austriackiego znajdowały się gęsto zaludnione i bogate obszary, a także dochodowe kopalnie soli w Bochni i Wieliczce.
Konstytucja 3 maja, uchwalona dziesięć lat po pierwszym rozbiorze, stanowiła ukoronowanie panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego i była próbą odrodzenia państwa. Jej korzenie tkwią jednak głębiej, w ideach reformatorskich oświeceniowych pisarzy politycznych oraz w przełomie, jaki nastąpił po I rozbiorze. Sejm rozbiorowy, poza wydaniem zgody na rozbiór, stworzył również Komisję Edukacji Narodowej, która wraz z innymi inicjatywami, takimi jak Szkoła Rycerska, stanowiła podstawę do starań o odzyskanie suwerenności przez Rzeczpospolitą.
Sejm Rozbiorowy stanowi nie tylko historię zdrady czy męstwa, ale również opowieść o wyborach podejmowanych w obliczu wyjątkowych okoliczności. Bez względu na to, jak postrzegamy decyzje posłów, jedno wolno stwierdzić: odcisnęły one niezatarte piętno na losach Rzeczypospolitej, a ich wpływ odczuwamy nawet współcześnie. Sejm Rozbiorowy wpisał się w historię Polski na długi czas, pozostawiając piętno tym, którzy zmagali się ze zrozumieniem tego programu przetrwania.
tags: #jakie #swieto #obchodzimy #na #pamiatke #3
Znaczenie prezentów – czy naprawdę podarunki są takie ważne?
W obecnych czasach, gdy dostęp do wszystkiego jeszcze nigdy nie był taki prosty, a sklepowe półki uginają się od przeróżnych przedmiotów, ciężko jest znaleźć coś, co nada się na prezent i uszczęśliwi drugą osobę. Wiele rzeczy obdarowany może po prostu kupić sobie sam, tak więc kupowanie komuś dziesiątego krawata, czy nowej patelni, zdaje się powoli tracić sens. Znaczenie podarunków ewoluowało i dzisiaj obdarowany oczekuje raczej rzeczy, która go zaskoczy i będzie absolutnie wyjątkowa. Może niech to będzie coś, na co nigdy by nie wpadł i nie domyśliłby się, że dostanie właśnie to?! Pozytywne zaskoczenie, radość, wdzięczność i wzruszenie, to emocje które idealnie określają to, jaki powinien być prezent idealny, na miarę XXI wieku.
Copyright ©2021 | niebanalne-prezenty.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone.