Czy świąteczne drzewko pisze się przez „ch” czy „h”? Zielony symbol świąt zawsze będzie choinka, podczas gdy „hoinka” to błąd ortograficzny, równie niepasujący jak bombka w sałatce śledziowej.
Dlaczego piszemy "choinka" przez "ch"? Geneza tego słowa sięga staropolskiego określenia "choina", które oznaczało "młody sosnowy lasek". Podobnie jak "brzezina" oznaczała młody brzozowy lasek, a "olszyna" - młody olchowy lasek, tak "choina" odnosiła się do młodych drzewek sosnowych.
Niewielka choina to właśnie choinka, co pierwotnie oznaczało malutkiego sosnowego młodniaka. Z czasem znaczenie słowa "choina" i "choinka" rozszerzyło się z "lasu sosnowego" do "każdego lasu iglastego". Następnie wykształciło się nowe znaczenie - "pęk iglastych gałęzi". Skojarzenie z gwarowym słowem "choja" doprowadziło do powstania dzisiejszego znaczenia słowa "choinka" - iglaste drzewko ozdabiane na święta Bożego Narodzenia.
Warto zaznaczyć, że najstarsza polska "choinka" literacka pojawiła się już w 1423 roku. W "Kazaniach świętokrzyskich" pisano o "choinie" - przodku dzisiejszego słowa.
Jednym z kluczowych czynników wpływających na pisownię jest fonetyka. W większości dialektów polskich głoski „ch” i „h” brzmią identycznie. To podobna sytuacja jak w przypadku słów "Mikołaj" i "gwiazdor" - choć brzmią podobnie, mają różne pochodzenie.
Można zapamiętać pisownię przez kontrast: „ho! ho! ho!” woła Mikołaj, ale „choina” rośnie w lesie. W slangu młodzieżowym "chojrak" to odważny człowiek - zupełnie jak nasza choinka, która dzielnie znosi ciężar ozdób.
Zwyczaj wstawiania do domu choinki został przejęty od Niemców w XIX wieku, najpierw w zaborze pruskim, a potem stopniowo na terenie całego kraju. Wcześniej, pod podłogą lub pod ścianą, wieszano "podłaniczki" (zwane bożym drzewkiem lub wiechą), które były pięknie przystrojone w zależności od regionu.
W języku leśników choinka to młode drzewko iglaste. W okresie zimowym staje się ono "ściętym drzewkiem", często jodłowym, które jest ozdabiane. Dlaczego zatem upatruje się w niej przede wszystkim jodłę? Przyczyn jest kilka: trwałość w zachowywaniu igliwia, przyjemna woń, sycąca zieleń i łagodność w dotyku sprawiają, że ten gatunek drzewa jest często przedkładany nad inne.
Kojarzenie choinki z jodełką mogło być również spowodowane wpływem języka rosyjskiego. Już w drugim dziesięcioleciu XIX wieku, pod wpływem kultury i języka rosyjskiego, zwyczaj choinkowy zaczął przenikać do polskich domów. Słowo "jodełka" w języku rosyjskim (ёлка) jest odpowiednikiem polskiego słowa "choinka". Utożsamienie tych pojęć jest więc stosunkowo młodego pochodzenia.
Starszy rodowód znaczenia choinki wykazuje język sąsiadów znad Sprewy. W języku górnych Serbołużyczan, uważanym za współmatkę języka polskiego, "chójna" oznacza po prostu sosnę. Na sosnowe znaczenie choinki wskazują również inne okoliczności, takie jak nazwy owadów żerujących na sośnie (np. chrząszczyk Brachyderes - choinek) czy nazwy drzew obcego pochodzenia, które należą do rodziny sosnowatych (np. Tsuga - choina).
Z powyższego wynika, że kojarzenie choinki z jodełką jest poniekąd warunkowane wpływem języka rosyjskiego oraz nowszego regionalnego zwyczaju. Jednakże nie wszędzie to zjawisko występuje, ze względu na obszarowe występowanie jodły w Polsce. Na większości terenów jodła w ogóle nie rośnie, co oznacza, że tam choinka była bądź świerkiem, bądź sosną.
Początki zwyczaju choinkowego można by się doszukiwać jeszcze w czasach kultury etnicznej (przedchrześcijańskiej). Dawni Słowianie mieli szczególny stosunek do przyrody, jednak iglaki nie były u nich priorytetem. Gałązki iglaków (stroisz) kładziono na mogiłach, nie jako ozdobę, lecz dla wyrażenia jedności człowieka z przyrodą. Ten zwyczaj jednak nie wydaje się mieć wiele wspólnego z umieszczaniem choinki w domach. Podobnie jak snop zboża stawiany w rogu izby, mający przynosić dobrobyt.
Trudno dokładnie uchwycić początek ozdabiania wnętrz drzewkiem zwanym w mowie chrześcijan bożonarodzeniowym. Za pioniera ozdabiania choinki uważa się Marcina Lutra, lecz pierwszy namacalny dowód choinkowy dał Lucas Cranach Starszy. W 1509 roku namalował on miedzioryt przedstawiający choinkę jodłową lub świerkową, ozdobioną gwiazdkami i świeczkami.
Przypuszcza się, że powstanie tego zwyczaju czerpało natchnienie z judeochrześcijańskiego zakonu: "Chwała Libanu przyjdzie do ciebie: razem [z nią] cyprysy, wiązy i bukszpan, aby upiększyć moje miejsce święte" (Izajasz 60,13). Jednakże w różnych przekładach Biblii pojawiają się inne gatunki drzew. Wulgata wymienia jodłę, bukszpan i sosnę, co sugeruje pewną dowolność w tłumaczeniach. Jasno z tego wynika, że natchnienie judeochrześcijańskie mogło przyczynić się do powstania zwyczaju choinkowego, ale nie określało konkretnego rodzaju drzewka. W każdym razie źródłosłów słowa podpowiada, że pierwotnie utożsamiano ją raczej z drzewkiem sosnowym.
Zwyczaj choinkowy zawitał do Polski dużo później, bo wraz z napływem ludności niemieckiej na ziemie polskie na przełomie XVIII i XIX wieku. Religia ewangelicka przyniosła ze sobą jeszcze inny choinkowy zwyczaj - wieniec adwentowy.
Jest to plecionka z gałązek jodłowych, świerkowych lub jemiołowych, utworzona na kształt wieńca, na którym umieszczone są cztery świece. Zapalane są one co tydzień na czas oczekiwania na przybycie (adwentu): w pierwszym tygodniu pali się jedną świecę, w kolejnym zapala się następną, aż w ostatnim tygodniu płoną już wszystkie. Przenośnia jest tu oczywista: nasilające się światło, zwieńczone światłością pełną.
Ten rodzaj choinki (chojny) jest świeższej daty. Pojawił się w niemieckich domach dopiero na początku XIX wieku i nie od razu wiązał się z bożonarodzeniowym zwyczajem. Dopiero na początku następnego wieku wieńce chojnowe stały się powszechne. Zwyczaj plecionkowy wydaje się być bardziej stosowny w symbolice uświetniania czasu godów. Łagodzi on skutki niszczenia lasu, szczególnie jodłowego, ponieważ jodły we wczesnym okresie życia rosną bardzo powoli, co czyni ich pozyskiwanie do celów świątecznych dotkliwszą szkodą. Ponadto, z przyrodniczego punktu widzenia, występowanie jodeł na stanowiskach o małym zwarciu drzewostanu jest szczególnie cenne, gdyż właśnie tam jodła wykształca rozłożystą koronę i nabiera pełnego kształtu.
tags: #dlaczego #choinka #piszemy #ch
Znaczenie prezentów – czy naprawdę podarunki są takie ważne?
W obecnych czasach, gdy dostęp do wszystkiego jeszcze nigdy nie był taki prosty, a sklepowe półki uginają się od przeróżnych przedmiotów, ciężko jest znaleźć coś, co nada się na prezent i uszczęśliwi drugą osobę. Wiele rzeczy obdarowany może po prostu kupić sobie sam, tak więc kupowanie komuś dziesiątego krawata, czy nowej patelni, zdaje się powoli tracić sens. Znaczenie podarunków ewoluowało i dzisiaj obdarowany oczekuje raczej rzeczy, która go zaskoczy i będzie absolutnie wyjątkowa. Może niech to będzie coś, na co nigdy by nie wpadł i nie domyśliłby się, że dostanie właśnie to?! Pozytywne zaskoczenie, radość, wdzięczność i wzruszenie, to emocje które idealnie określają to, jaki powinien być prezent idealny, na miarę XXI wieku.
Copyright ©2021 | niebanalne-prezenty.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone.