Opactwo Cystersów w Wąchocku, położone w miejscowości Wąchock, jest jednym z najstarszych i najważniejszych zabytków architektury cysterskiej w Polsce. Jego fundacja sięga roku 1179, kiedy to biskup krakowski Gedeon powołał do życia tę ważną placówkę zakonną jako filię opactwa Morimond.
Opactwo zostało ufundowane w 1179 roku przez biskupa krakowskiego Gedeona. Początkowo powstało jako filia francuskiego opactwa Morimond. W 1218 roku papież Honoriusz III wydał dla niego bullę protekcyjną, potwierdzającą jego przywileje i status. W XIII wieku klasztor doświadczył najazdów mongolskich, które miały miejsce w latach 1260 i 1289. W wyniku tych najazdów zginęła część zakonników, a zabudowania klasztorne zostały spalone. Po zniszczeniach z 1260 roku, książę Bolesław Wstydliwy nadał opactwu nowe dobra i sprowadził kolejnych cystersów z Morimondu. Biskup krakowski Paweł z Przemankowa około roku 1270 potwierdził te nadania.
Pod koniec XV wieku opat Jan Klecisz podwyższył szczyty kościoła i pokrył go nowym dachem. W XVI wieku kolejni opaci wprowadzali zmiany w wystroju kościoła, wyposażając go w renesansowe ołtarze ozdobione obrazami, a także renesansowe stalle i organy. W latach 1636-1643, po pożarze, przeprowadzono gruntowną przebudowę klasztoru. Jednak w 1656 roku, podczas potopu szwedzkiego i najazdu Siedmiogrodzian księcia Jerzego Rakoczego, kościół został ponownie zniszczony.
Około roku 1750, po otynkowaniu wewnętrznych ścian kościoła, ozdobiono je freskami autorstwa Radwańskiego. Prace snycersko-stolarskie prowadził warsztat Antoniego Frączkiewicza, nawiązujący do sztuki Baltazara Fontany. Rzeźby do ołtarzy i ambony wykonał krakowski mistrz Wojciech Rojowski. Do nawy północnej dobudowano kaplicę błogosławionych.
W 1819 roku, na mocy bulli papieża Piusa VII „Ex imposita Nobis” i dekretu prymasa Franciszka Skarbka-Malczewskiego, Komisja Rządowa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego dokonała kasaty opactwa. Cystersi zostali zmuszeni do opuszczenia klasztoru, który został opieczętowany i zamknięty. Zakonnicy powrócili do Wąchocka dopiero w 1951 roku. W międzyczasie kościół klasztorny pełnił funkcję kościoła parafialnego.
W 1788 roku w trybunale radomskim zakończył się trwający blisko 100 lat spór pomiędzy zakonami Cystersów i Benedyktynów. Mnisi wąchoccy sukcesywnie konsolidowali dobra, a dzięki pozyskanym przywilejom rozwinęli przemysł górniczy, który stał się zalążkiem dla przemysłu powstałego w XIX wieku. Po kasacie w 1819 roku dobra przeszły na własność państwa, a kościół na rzecz kleru diecezjalnego. Przez ponad sto lat budynki klasztorne były wykorzystywane na różne cele, m.in. jako szkoła, urzędy, warsztaty, magazyny, stopniowo popadając w ruinę. W 1887 roku kuria diecezjalna przejęła zrujnowane założenie i rozpoczęła prace konserwatorskie, które doprowadziły do usunięcia wielu barokowych uzupełnień i wyeksponowania reliktów romańskich.
Pierwsze fundacje klasztorów cysterskich w Polsce przypadają na XII wiek. Okres intensywnych prac budowlanych w Małopolsce przypada na końcowe lata XII wieku i pierwszą połowę XIII wieku. Rozplanowanie świątyń cysterskich w Małopolsce pokrywa się z klasycznym, bernardyńskim typem bazyliki filarowej z transeptem i prosto zamkniętym prezbiterium, ujętym po bokach kaplicami. Charakter wnętrz decydują ciężkie gurty dzielące sklepienia na przęsła, wsparte na nadwieszonych służkach, co jest nawiązaniem do kościołów burgundzkich, jak Opactwo Fontenay. W Małopolsce wprowadzono ostrołukowe sklepienia krzyżowo-żebrowe z ornamentalnie potraktowanymi zwornikami.
Zachowano romański charakter wnętrz, podkreślony rytmem przysadzistych półkolistych arkad międzynawowych i wyrazistym gzymsem odcinającym sferę sklepienną. Plan kościoła nawiązuje do tzw. typu bernardyńskiego. Po raz pierwszy w Polsce zastosowano system sklepień krzyżowo-żebrowych. W Wąchocku podstawowym materiałem budowlanym był kamień. Bloki szarożółtego i brunatno-czerwonego piaskowca ułożono pasami, tworząc interesujący efekt optyczny.
Rzeźba architektoniczna koncentrowała się na głowicach półkolumn i służek wspierających żebra sklepienne oraz na zwornikach i bazach kolumn. Zgodnie z zaleceniami Kapituły Generalnej z 1134 roku, zabraniającymi rzeźb i malowideł figuralnych oraz barwnych witraży, dominował ornament roślinny i abstrakcyjno-geometryczny. Mimo to, sporadycznie pojawiały się przedstawienia figuralne. Opracowanie rzeźbiarskie wąchockiego klasztoru wyróżnia się na tle małopolskich opactw cysterskich z tego samego okresu, które charakteryzują finezyjne sercowate sploty wici akantowych i latorośli.
Potwierdzone jest, że rzeźbione ornamenty pokryte były polichromią. W Wąchocku znajdowała się dekoracja malarska naśladująca układ ciosów, malowana na zasadzie pozornych spoin. Barwnymi spoinami pokryto również żebra sklepienne zachowane we fragmentach w refektarzu. Ściany refektarza pierwotnie pokryte były dekoracją malarską wykorzystującą motywy stylizowanych kwiatów lilii, wici palmetowych i figur geometrycznych. W Wąchocku działał zespół kamieniarzy włoskich, którzy zastosowali dwubarwny wątek z piaskowców szarego i czerwonego układane naprzemiennie w poziome pasy.
Klasztor został wybudowany po południowej stronie kościoła. Jego układ oparty jest na schematach wykształconych w pierwszych klasztorach benedyktyńskich, wokół głównego dziedzińca - wirydarza, który otacza krużganek komunikacyjny. Składa się z trzech skrzydeł: wschodniego (na przedłużeniu południowego transeptu) mieszczącego armarium, kapitularz, karcer, klatkę schodową prowadzącą na pierwsze piętro z dormitorium, a na parterze - audytorium, salę opacką i fraternię. Elewacje artykułowały lizeny, gzyms cokołowy oraz fryz arkadkowy.
Kapitularz, mający pierwotny wystrój, został zbudowany na rzucie kwadratowym. Jego sklepienia podzielono na dziewięć pól spoczywających na czterech wolno stojących kolumnach oraz przyściennych wspornikach. W ścianie wejściowej znajdowało się wejście pośrodku oraz po jego bokach po jednym przeźroczu okiennym w formie biforium zwieńczonym kamiennym maswerkiem półkolistym. Kapitele zdobił krzyż palmetowy, tzw. crux florida, oraz ornament liściasty. Przeciwległą ścianę akcentuje triada otworów okiennych. W tym pomieszczeniu ukazano szczególnie bogaty program formalny opracowania ornamentalnego.
Refektarz, wspólna jadalnia zakonników z wczesnogotyckimi elementami, znajduje się na prostokątnym planie i zajmuje część środkową południowego skrzydła. Pomieszczenie jest trzyprzęsłowe o sklepieniu krzyżowo-żebrowym. Opracowanie rzeźbiarskie ogranicza się do płaskorzeźb na wspornikach, gdzie pojawia się wyłącznie ornament roślinny, z wyjątkiem wspornika przyściennego w kształcie głowy mnicha.
Fraternia, zwana salą braci, służyła do prac zakonników. Jest to pomieszczenie na planie kwadratu o sklepieniu palmowym. Na czworobocznym centralnym filarze wspierają się gurty i cztery pola sklepienia żebrowo-krzyżowego. Pierwotna posadzka została podwyższona, co spowodowało zasłonięcie baz filarów. Rozszerzono górne piętra o przestrzeń nad krużgankami w celu urządzenia cel dla zakonników. Przesklepiono wyżej krużganki, a filary od strony krużganków wzmocniono skarpami. Na przecięciu naw zbudowano ażurową sygnaturkę. Nad skarpą zachodnią wyryto rok ukończenia prac - 1666.
Klasztor otrzymał nowe skrzydło zachodnie o charakterze architektury pałacowej. Elewacja zachodnia o symetrycznym planie flankowana jest ośmiobocznymi narożnymi wieżyczkami z centralnie usytuowaną wieżą. Elewacje zachodnia i południowa otrzymały podwójny rząd wnękowych arkad. Kościół, orientowany, w typie bezwieżowej bazyliki filarowej, powstał na planie krzyża łacińskiego. Transept oraz prezbiterium zamknięto ścianami prostymi, a prezbiterium ujęto kaplicami bocznymi otwartymi na transept. Fasadę poprzedza dobudowana w XIX w. prostokątna kruchta, ponad nią - rozeta, a powyżej - zwieńczenie w formie trójkątnego szczytu. Elewacje kościoła wzniesiono z ciosów z piaskowca układanych w dwubarwne pasy. Wnętrze budowli przekryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym, a nawy oddzielono ostrołukowymi arkadami. Wystrój zdominowany jest przez osiemnastowieczne polichromie przedstawiające dzieje cystersów w Wąchocku i późnoromańską rzeźbę. Wyposażenie jest barokowe i rokokowe.
Od 2011 roku opactwo jest gospodarzem koncertów i międzynarodowych festiwali muzycznych „Muzyka w Opactwie Bach u Cystersów”. Muzyka rozbrzmiewa w kościele przyklasztornym, posiadającym doskonałe warunki akustyczne. Do artystów zaproszonych na festiwal należą m.in. Trinity Boys Choir, Warszawscy Soliści Concerto Avenna, Marcin Zdunik, Aleksander Dębicz.
W krużgankach znajduje się krypta grobowa mjr. Jana Piwnika „Ponurego”. W budynku klasztornym, obok furty, mieści się Muzeum Ojców Cystersów, powstałe w oparciu o kolekcję pamiątek z okresu powstań narodowych.
Czas Adwentu w parafii Wąchockiej rozpoczyna nowy rok liturgiczny. Odbywają się Msze święte roratnie z formularza o Najświętszej Maryi Pannie w dni powszednie o godzinie 7:00, a przed Mszą św. odprawiane są Godzinki o Niepokalanym Poczęciu NMP. Dostępne są również Msze św. z lampionami dla dzieci.
W parafiach okres Adwentu to czas planowania nabożeństw i spotkań świątecznych. W związku z pandemią, w tym roku wizyta duszpasterska (tzw. „kolęda”) może być realizowana w zmienionej formie. Ojcowie cystersi z Wąchocka oferują wizyty duszpasterskie w domach rodzin, które wyrażą taką chęć, prosząc o zgłoszenia do kancelarii lub zakrystii.
W 28-osobowej wspólnocie wąchockiej posługę kapłańską pełni 10 zakonników, którzy corocznie zmieniali się na trasach wizyty duszpasterskiej, aby jak najlepiej poznać swoich parafian.
tags: #cystersi #z #wachocka #adwent
Znaczenie prezentów – czy naprawdę podarunki są takie ważne?
W obecnych czasach, gdy dostęp do wszystkiego jeszcze nigdy nie był taki prosty, a sklepowe półki uginają się od przeróżnych przedmiotów, ciężko jest znaleźć coś, co nada się na prezent i uszczęśliwi drugą osobę. Wiele rzeczy obdarowany może po prostu kupić sobie sam, tak więc kupowanie komuś dziesiątego krawata, czy nowej patelni, zdaje się powoli tracić sens. Znaczenie podarunków ewoluowało i dzisiaj obdarowany oczekuje raczej rzeczy, która go zaskoczy i będzie absolutnie wyjątkowa. Może niech to będzie coś, na co nigdy by nie wpadł i nie domyśliłby się, że dostanie właśnie to?! Pozytywne zaskoczenie, radość, wdzięczność i wzruszenie, to emocje które idealnie określają to, jaki powinien być prezent idealny, na miarę XXI wieku.
Copyright ©2021 | niebanalne-prezenty.pl | Wszelkie prawa zastrzeżone.